Efektywna nauka: dwadzieścia zasad formułowania wiedzy

Dr Piotr Woźniak, luty 1999

Ten artykuł pomoże Ci pokonać jedną z największych trudności, jakie napotkasz, próbując przyspieszyć naukę: formułowanie wiedzy

Szybkość nauki zależy od sposobu, w jaki sformułujesz materiał. Tego samego materiału można nauczyć się wiele razy szybciej, jeśli zostanie dobrze sformułowany! Różnica w szybkości może być zdumiewająca!  

Zasady są ułożone według ważności. Te wymienione jako pierwsze są najczęściej łamane albo przynoszą największe korzyści, gdy się ich przestrzega!

Zakładamy, że nauka będzie prowadzona metodą powtórek rozłożonych w czasie, czyli nie nauczysz się materiału tylko raz, lecz będziesz go powtarzać w optymalny sposób (jak w SuperMemo).

20 zasad formułowania wiedzy w procesie nauczania

1) Nie ucz się, jeśli nie rozumiesz

Próba nauki czegoś, czego się nie rozumie, może wydawać się szczytem absurdu. Mimo to zdumiewający odsetek uczniów i studentów popełnia ten grzech, ucząc się bez zrozumienia. Bardzo często nie mają innego wyjścia! Jakość wielu podręczników czy skryptów wykładowych woła o pomstę do nieba, a terminy egzaminów są nieubłagane. Nawet jeśli nie znasz niemieckiego, nadal można „nauczyć się” podręcznika historii napisanego po niemiecku. Można wykuć go słowo w słowo. Jednak czas potrzebny na takie „ślepe uczenie się” jest astronomiczny. Co ważniejsze: wartość takiej wiedzy jest znikoma. Jeśli wykujesz niemiecką książkę o historii, nadal nie będziesz nic wiedzieć o historii. Przykład niemieckiego podręcznika historii jest skrajny. Jednak materiały, których się uczysz, często wydają się dobrze zbudowane, a Ty możesz mieć skłonność do obwiniania samego siebie za brak zrozumienia. Wkrótce możesz zanieczyścić swój proces nauki mnóstwem bezużytecznego materiału, który podstępnie każe Ci wierzyć, że „kiedyś się przyda”. 

2) Ucz się, zanim zaczniesz zapamiętywać

Zanim zaczniesz zapamiętywać poszczególne fakty i reguły, musisz zbudować sobie ogólny obraz poznawanej wiedzy. Dopiero gdy pojedyncze elementy złożą się w jedną spójną strukturę, będziesz w stanie drastycznie skrócić czas nauki. Jest to ściśle związane z problemem zrozumienia, o którym mowa w Zasadzie 1: Nie ucz się, jeśli nie rozumiesz. Pojedynczy, wyrwany z kontekstu element Twojego obrazu jest jak pojedyncze niemieckie słowo w podręczniku historii. Nie zaczynaj od zapamiętywania luźno powiązanych faktów! Najpierw przeczytaj rozdział w swojej książce, który łączy je w całość (np. zasady działania silnika spalinowego). Dopiero potem przejdź do nauki za pomocą pojedynczych pytań i odpowiedzi (np. Co porusza tłokami w silniku spalinowym?) itd.

3) Buduj na podstawach

Obraz poznawanej całości (o którym mowa w Zasadzie 2: Ucz się, zanim zaczniesz zapamiętywać) nie musi być kompletny co do ostatniego szczegółu. Wręcz przeciwnie, im prostszy obraz, tym lepiej. Im krótszy początkowy rozdział Twojej książki, tym lepiej. Proste modele łatwiej zrozumieć i ogarnąć. Zawsze możesz później na nich budować. Nie zaniedbuj podstaw. Zapamiętywanie pozornie oczywistych rzeczy nie jest stratą czasu! Podstawy również mogą okazać się niestabilne, a koszt zapamiętania prostych rzeczy jest niewielki. Lepiej dmuchać na zimne. Pamiętaj, że zwykle 50% czasu spędzasz na powtarzaniu zaledwie 3–5% poznanego materiału! Podstawy są zazwyczaj łatwe do utrwalenia i zajmują znikomą część Twojego czasu. Jednak każda luka pamięciowa w podstawach może Cię słono kosztować!

4) Trzymaj się zasady minimalnej informacji

Materiał, którego się uczysz, musi być sformułowany w możliwie najprostszy sposób

• Prostota to łatwość
  Z definicji prosty materiał łatwo zapamiętać. Wynika to z faktu, że jego prostota sprawia, że mózgowi łatwo jest przetwarzać go zawsze w ten sam sposób. Wyobraź sobie labirynt. Kiedy powtarzasz fragment materiału, Twój mózg biegnie przez labirynt (sieć neuronową można traktować jako plątaninę ścieżek). Biegnąc przez labirynt, mózg zostawia ślad na ścianach. Jeśli może przebiec tylko jedną, jedyną drogą, ścieżka jest ciągła i łatwa do podążania. Jeśli istnieje wiele kombinacji, każde przebiegnięcie może zostawić inny ślad, który będzie interferował z pozostałymi śladami, utrudniając znalezienie wyjścia. To samo dzieje się na poziomie komórkowym – przy każdej powtórce złożonego materiału aktywowane są inne połączenia synaptyczne
• Powtórki prostych elementów łatwiej zaplanować
  Zakładam, że powtórki poznanego materiału będziesz wykonywać w optymalnych odstępach między powtórkami (jak w SuperMemo). Jeśli weźmiesz element złożony z dwóch podelementów, będziesz musiał robić powtórki na tyle często, by utrzymać w pamięci ten trudniejszy z nich. Jeśli rozbijesz złożony element na podelementy, każdy z nich może być powtarzany we własnym tempie, co oszczędza Twój czas. Bardzo często niedoświadczeni uczniowie tworzą elementy, które z łatwością dałoby się rozbić na dziesięć lub więcej prostszych podelementów! Choć liczba elementów rośnie, liczba powtórek każdego z nich będzie zwykle na tyle mała, że z nawiązką zrekompensuje koszt (1) wielokrotnego zapominania złożonego elementu, (2) powtarzania go w zbyt krótkich odstępach lub (3) zapamiętania go jedynie częściowo!

Oto uderzający przykład:

Możesz poeksperymentować i spróbować nauczyć się dwóch tematów, stosując oba powyższe podejścia, aby samemu przekonać się, jaką korzyść przynosi zasada minimalnej informacji. Jest to szczególnie widoczne w dłuższej perspektywie, tzn. im dłużej musisz pamiętać daną wiedzę, tym więcej zyskujesz dzięki uproszczeniu swoich elementów!

Zwróć uwagę, jak krótkie są pytania w powyższym przykładzie. Zauważ też, że odpowiedzi są jeszcze krótsze! Chcemy, aby przy jednej powtórce z pamięci wydobywana była minimalna ilość informacji! Chcemy, aby odpowiedź była tak krótka, jak to tylko możliwe!

Zauważysz, że wiedza poznana w źle sformułowanym przykładzie nie jest do końca równoważna dobrze sformułowanemu ujęciu. Na przykład, choć zapamiętasz, dlaczego Morze Martwe utrzymuje pływaków na powierzchni, możesz zapomnieć, że w ogóle ma taką właściwość! Dodatkowo zaokrąglenie 396 do 400 i 74 do 70 powoduje pewną utratę informacji. Można temu zaradzić, dodając kolejne pytania lub czyniąc obecne bardziej precyzyjnymi.

Stracisz też zdolność płynnego wyrecytowania opisu Morza Martwego, gdy nauczyciel wywoła Cię do tablicy. Założę się jednak, że błyszczenie przed klasą nie jest Twoim ostatecznym celem nauki. Aby dowiedzieć się, jak radzić sobie z recytacjami i wierszami, czytaj dalej (sekcja poświęcona wyliczeniom)

5) Cloze deletion jest proste i skuteczne

Cloze deletion to zdanie, w którym brakuje pewnych fragmentów, zastąpionych trzema kropkami. Ćwiczenie typu cloze deletion to ćwiczenie, które wykorzystuje tę technikę, prosząc ucznia o uzupełnienie luk oznaczonych trzema kropkami. Na przykład: Bill …[nazwisko] był drugim prezydentem USA, wobec którego wszczęto proces impeachmentu. Jeśli jesteś początkujący i trudno Ci trzymać się zasady minimalnej informacji, stosuj cloze deletion! Jeśli jesteś zaawansowanym użytkownikiem, też polubisz tę technikę. To szybki i skuteczny sposób na przekształcenie wiedzy podręcznikowej w wiedzę, którą można uczyć się metodą powtórek rozłożonych w czasie. Cloze deletion stanowi rdzeń szybkiej techniki czytania i nauki zwanej czytaniem inkrementalnym.

6) Korzystaj z obrazów

Kora wzrokowa to część mózgu, w której interpretowane są bodźce wzrokowe. W toku ewolucji rozwinęła się bardzo dobrze, dlatego mówimy, że jeden obraz wart jest tysiąca słów. Rzeczywiście, jeśli spojrzysz na liczbę szczegółów zawartych w obrazie oraz na łatwość, z jaką Twoja pamięć może je zachować, zauważysz, że nasza moc przetwarzania werbalnego jest znacznie słabsza niż moc przetwarzania wzrokowego. To samo dotyczy pamięci. Graficzna reprezentacja informacji jest zazwyczaj o wiele mniej ulotna. Sformułowanie prostej pary pytanie-odpowiedź zwykle zajmuje dużo mniej czasu niż znalezienie lub stworzenie zgrabnej ilustracji graficznej. Dlatego prawdopodobnie zawsze będziesz musiał wyważać koszty i zyski płynące z użycia grafiki w swoim materiale do nauki. Dobrze dobrane obrazy znacząco skrócą czas nauki w takich dziedzinach jak anatomia, geografia, geometria, chemia, historia i wiele innych. Siła obrazów tłumaczy, dlaczego koncepcja map myśli Tony’ego Buzana jest tak popularna. Mapa myśli to abstrakcyjny obraz, w którym połączenia między jego elementami odzwierciedlają logiczne powiązania między poszczególnymi pojęciami.

Mniej korzystne sformułowanie

P: Jaki kraj afrykański leży między Kenią, Zambią a Mozambikiem? O: Tanzania

Dobrze sformułowana wiedza – proste cloze deletion

P: Jaki kraj afrykański zaznaczono na biało na mapie? O: Tanzania

7) Stosuj techniki mnemotechniczne

Techniki mnemotechniczne to różnorodne metody ułatwiające zapamiętywanie. Bywają zaskakująco skuteczne. Dla większości uczniów obraz dziesięciolatka zapamiętującego sekwencję 50 kart do gry graniczy z odkryciem młodego geniusza. Tym większym zaskoczeniem jest odkrycie, jak łatwo można nauczyć się technik, które to umożliwiają, przy odrobinie treningu. Techniki te są dostępne dla każdego i nie wymagają żadnych specjalnych umiejętności! Zanim uwierzysz, że opanowanie takich technik da Ci wieczne rozwiązanie problemu zapominania, uważaj: prawdziwym wąskim gardłem na drodze do trwałych i użytecznych wspomnień nie jest szybkie zapamiętywanie wiedzy! To rzeczywiście łatwiejsza część. Wąskie gardło tkwi w utrzymaniu wspomnień przez miesiące, lata czy całe życie! Aby to osiągnąć, potrzebujesz SuperMemo oraz przestrzegania 20 zasad przedstawionych w tym artykule. Napisano dziesiątki książek o technikach mnemotechnicznych. Prawdopodobnie te napisane przez Tony’ego Buzana są najbardziej popularne i cenione. Możesz poszukać w sieci takich haseł jak: mapy myśli, listy kołków (peg lists), techniki mnemotechniczne itd. Doświadczenie pokazuje, że przy odrobinie treningu świadome stosowanie technik mnemotechnicznych będzie potrzebne jedynie w 1–5% Twoich elementów. Z czasem korzystanie z technik mnemotechnicznych stanie się automatyczne!
Przykładowa mapa myśli:

8) Graphic deletion jest tak samo dobre jak cloze deletion

Graphic deletion działa jak cloze deletion, ale zamiast brakującej frazy wykorzystuje brakujący fragment obrazu. Na przykład ucząc się anatomii, możesz przedstawić złożoną ilustrację. Brakowałoby w niej tylko niewielkiego fragmentu. Zadaniem ucznia jest nazwanie brakującego obszaru. Ta sama ilustracja może posłużyć do sformułowania 10–20 elementów! Każdy element może dotyczyć innego podelementu obrazu. Graphic deletion świetnie sprawdza się w nauce geografii! Przykładowe graphic deletion:

9) Unikaj zbiorów

Zbiór to kolekcja obiektów. Na przykład zbiorem owoców mogą być jabłko, gruszka i brzoskwinia. Klasycznym przykładem elementu trudnego do nauczenia się jest element, który prosi o wymienienie wszystkich elementów zbioru. Na przykład: Jakie kraje należą do Unii Europejskiej? Powinieneś unikać takich elementów, kiedy tylko to możliwe, ze względu na wysoki koszt utrzymania w pamięci wiedzy opartej na zbiorach. Jeśli zbiory są absolutnie niezbędne, zawsze staraj się przekształcać je w wyliczenia. Wyliczenia to uporządkowane listy elementów (na przykład alfabetyczna lista państw UE). Wyliczenia również są trudne do zapamiętania i należy ich unikać. Jednak wielką zaletą wyliczeń w porównaniu ze zbiorami jest to, że są uporządkowane i zmuszają mózg do wymieniania ich zawsze w tej samej kolejności. Uporządkowana lista krajów zawiera więcej informacji niż zbiór krajów, które można wymienić w dowolnej kolejności. Paradoksalnie, mimo że zawierają więcej informacji, wyliczenia łatwiej zapamiętać. Powód omówiono wcześniej w kontekście zasady minimalnej informacji: zawsze powinieneś dążyć do tego, by Twój mózg pracował dokładnie tak samo przy każdej powtórce. W przypadku zbiorów wymienianie elementów w zmiennej kolejności przy każdej powtórce ma katastrofalny wpływ na pamięć. Niemal niemożliwe jest zapamiętanie zbiorów liczących więcej niż pięć elementów bez użycia technik mnemotechnicznych, wyliczania, grupowania itd. Mimo to często odniesiesz sukces dzięki podświadomie opanowanym technikom, które pomagają obejść ten problem. Te techniki jednak zbyt często zawodzą. Z tego powodu: unikaj zbiorów! Jeśli naprawdę ich potrzebujesz, przekształć je w wyliczenia i skorzystaj z technik radzenia sobie z wyliczeniami

Zwróć uwagę, że w powyższym przykładzie przekształciliśmy 15-elementowy zbiór w 9 elementów, z których pięć to zbiory 2–3-elementowe, a jeden to sześcioelementowe wyliczenie. Wprowadź to do swojego SuperMemo i przekonaj się, jak łatwo można wygenerować listę członków Unii Europejskiej, korzystając z osi czasu jej historii! Zwróć uwagę na sztuczki zastosowane wobec Francji i Wielkiej Brytanii. Dołączyły one do Unii w towarzystwie innych krajów, ale zostały wymienione jako osobne elementy, aby uprościć proces nauki. Zauważ też, że suma informacji zawartych w tym dobrze sformułowanym podejściu jest znacznie większa niż w oryginalnym zbiorze. A więc oprócz prostoty zyskaliśmy jeszcze trochę użytecznej wiedzy. Wszystkie poszczególne elementy skutecznie spełniają zasadę minimalnej informacji! Możesz pójść dalej, próbując rozbić zbiór Niemcy-Włochy-Beneluks albo stosując techniki mnemotechniczne do zapamiętania końcowego siedmioelementowego wyliczenia (czyli ostatniego z powyższych pytań). Powinieneś jednak podejmować takie kroki tylko wtedy, gdy masz problem z utrzymaniem proponowanego zbioru w pamięci.

10) Unikaj wyliczeń

Wyliczenia są kolejnym przykładem klasycznych elementów trudnych do nauczenia się. Nadal są jednak dużo bardziej akceptowalne niż zbiory. Unikaj wyliczeń, kiedy tylko możesz. Jeśli nie da się ich uniknąć, radź sobie z nimi za pomocą cloze deletion (najlepiej zachodzących na siebie). Nauka alfabetu może być dobrym przykładem zachodzącego na siebie cloze deletion:

Powyższe elementy znacznie przyspieszą naukę alfabetu. Największą zaletą tego podejścia jest to, że jest ono łatwiejsze z przyczyn psychologicznych: uczeń nie musi przerywać powtórek, by wyrecytować całą sekwencję, i może skupić się jedynie na małym fragmencie materiału. Mimo to zaleca się, aby po zrobieniu powtórki wyrecytował cały alfabet. Jednak gdy wszystkie poszczególne elementy są już dobrze zapamiętane, recytowanie całości powinno być przyjemną i szybką czynnością, niewywołującą większej frustracji.
Zastosowane powyżej cloze deletion to zachodzące na siebie cloze deletion, tzn. te same fragmenty wyliczenia są utrwalane w pamięci za pomocą różnych elementów (na przykład sekwencja C-D będzie potrzebna do przypomnienia sobie drugiego i trzeciego elementu). Ta redundancja nie jest sprzeczna z zasadą minimalnej informacji, ponieważ dodatkowa informacja jest dodawana w dodatkowych elementach.

Z wyliczeniami możesz też radzić sobie za pomocą grupowania, tak jak w przypadku zbiorów (zobacz przykład z Unią Europejską), ale cloze deletion powinno być prostsze i w większości przypadków powinno wystarczyć.
Nauka wierszy jest przykładem nauki wyliczeń (wszystkie słowa i zdania muszą być wypowiedziane w z góry określonej kolejności); jednak dzięki silnym powiązaniom semantycznym, rymowi i rytmowi, często można skutecznie zapamiętać wiersz bez użycia cloze deletion i bez frustracji wynikającej z wielokrotnego zapominania drobnych fragmentów. Jednak gdy tylko zauważysz, że gubisz się w swoim wierszu, powinieneś rozłożyć go na części za pomocą cloze deletion, aby zapewnić sobie szybką, łatwą, skuteczną i przyjemną naukę

Czy to wszystko brzmi sztucznie? Owszem! Ale nie dowiesz się, jak skuteczne jest to podejście, dopóki sam go nie wypróbujesz!

11) Zwalczaj interferencję

Ucząc się rzeczy podobnych do siebie, często je mylisz. Na przykład możesz mieć problem z rozróżnieniem znaczeń słów historic i historical. Będzie to jeszcze bardziej widoczne, jeśli zapamiętujesz dużo liczb, np. optymalne dawki leków w farmakoterapii. Jeśli znajomość jednego elementu utrudnia zapamiętanie innego elementu, mamy do czynienia z interferencją pamięciową. Często możesz pamiętać dany element przez lata, uzyskując same doskonałe oceny, aż do momentu, gdy… zapamiętasz inny element, przez który zapamiętanie obu staje się niemal niemożliwe! Na przykład jeśli uczysz się geografii i zapamiętasz, że krajem leżącym między Wenezuelą, Surinamem a Brazylią jest Gujana, prawdopodobnie z łatwością zapamiętasz ten fakt na lata, robiąc zaledwie kilka powtórek. Jednak gdy dodasz podobne elementy pytające o położenie wszystkich tych krajów, a także Gujany Francuskiej i Kolumbii, nagle zauważysz silną interferencję pamięciową i możesz doświadczyć niespodziewanego zapominania. Mówiąc prościej: zaczniesz mylić, co jest czym.
Interferencja jest prawdopodobnie pojedynczą największą przyczyną zapominania w kolekcjach doświadczonych użytkowników SuperMemo. Nigdy nie można być pewnym, kiedy uderzy, a jedyną szczelną procedurą obronną jest wykrywanie i eliminowanie. Innymi słowy, w wielu przypadkach przewidzenie interferencji w momencie formułowania wiedzy może być niemożliwe. Interferencja może też wystąpić między odlegle powiązanymi elementami, jak Gujana, Guyard i Guyenne, a także Gujana, kajman i … aspiryna. U Ciebie i u Twojego kolegi może działać inaczej. Bardzo trudno to przewidzieć. Mimo to powinieneś zrobić wszystko, co możliwe, aby zapobiec interferencji, zanim zbierze swoje żniwo. Dzięki temu Twój proces nauki będzie mniej stresujący i bardziej znośny psychicznie. Oto kilka wskazówek:

• formułuj elementy tak jednoznacznie, jak to możliwe
• trzymaj się zasady minimalnej informacji (wiele z pozostałych zasad w tym tekście opiera się na unikaniu interferencji!)
• eliminuj interferencję, gdy tylko ją zauważysz, tzn. zanim stanie się Twoją obsesją (np. gdy tylko zobaczysz słowo inept myślisz: „znam znaczenia słów inept i inapt, ale nigdy nie będę wiedzieć, które jest które!”)
• w SuperMemo korzystaj z View : Other browsers : Leeches (Shift+F3), aby regularnie przeglądać i eliminować najtrudniejsze elementy (tzw. pijawki)
• czytaj więcej: Interferencja pamięciowa

12) Optymalizuj sformułowania

Sformułowanie Twoich elementów musi być zoptymalizowane, aby w minimalnym czasie zapaliła się właściwa żarówka w Twoim mózgu. Zmniejszy to liczbę błędów, zwiększy precyzję, skróci czas reakcji i ułatwi koncentrację.

Zwróć uwagę, że utrata treści informacyjnej w tym elemencie jest bez znaczenia. Podczas powtórki masz zapamiętać tylko nazwę: Quark. Nie powinieneś liczyć na to, że dodatkowe informacje o własności PageMakera i roku jego powstania jakoś przy okazji utrwalą się w Twojej pamięci. Powinieneś zdecydować, czy pozostałe informacje są dla Ciebie ważne, a jeśli tak, zapisać je w osobnych elementach (być może wykorzystując ponownie powyższy tekst, stosując ponownie cloze deletion i optymalizując sformułowanie w nowy sposób). W przeciwnym razie zbędna informacja jedynie spowolni Twój proces nauki!

13) Odwołuj się do innych wspomnień

Odwoływanie się do innych wspomnień może umieścić Twój element w lepszym kontekście, uprościć sformułowanie i zmniejszyć interferencję. W poniższym przykładzie użycie słów humble (pokorny) i supplicant (błagalny) pomaga uczniowi skupić się na słowie shamelessly (bezwstydnie) i tym samym utrwalić właściwe znaczenie. Lepsze skupienie pomaga eliminować interferencję. Po drugie, użycie słów humble i supplicant pozwala uniknąć interferencji słowa cringing z nimi samymi. Wreszcie, proponowane sformułowanie jest krótsze i bardziej precyzyjne. Oczywiście zasady od podstaw do szczegółów oraz nie ucz się tego, czego nie rozumiesz wymagają, aby słowa humble i supplicant zostały nauczone wcześniej (lub przynajmniej w tym samym czasie)

14) Personalizuj i podawaj przykłady

Jednym z najskuteczniejszych sposobów wzmacniania wspomnień jest powiązanie ich z Twoim życiem osobistym. W poniższym przykładzie zaoszczędzisz czas, jeśli użyjesz osobistego odniesienia zamiast próbować namalować obraz, który trafnie zilustrowałby pytanie

Jeśli dokładnie pamiętasz, jaki rodzaj miękkiego łóżka znajduje się w mieszkaniu rodziców Roberta, zaoszczędzisz czas, nie musząc dokładnie zagłębiać się w semantykę definicji i/lub szukać odpowiedniej ilustracji graficznej dla danego mebla. Spersonalizowane przykłady są bardzo odporne na interferencję i mogą znacząco skrócić czas Twojej nauki

15) Wykorzystuj stany emocjonalne

Jeśli potrafisz zilustrować swoje elementy przykładami, które są żywe, a nawet szokujące, prawdopodobnie ułatwisz sobie przypominanie (o ile nie nadużywasz tych samych narzędzi i nie padniesz ofiarą interferencji!). Twoje elementy mogą przybrać dziwaczną formę, ale dopóki są tworzone na Twój prywatny użytek, cel uświęca środki. Wykorzystuj obiekty, które wywołują bardzo konkretne i silne emocje: miłość, seks, wojnę, zmarłego krewnego, obiekt Twojego zauroczenia, takie postacie jak Linda Tripp czy Nelson Mandela itd. Powszechnie wiadomo, że stany emocjonalne mogą ułatwiać przypominanie; powinieneś jednak upewnić się, że nie zostaniesz pozbawiony tych emocjonalnych wskazówek w chwili, gdy będziesz musiał przypomnieć sobie dany fakt w realnej sytuacji życiowej

Jeśli masz żywe i pozytywne wspomnienia związane ze spotkaniami Nelsona Mandeli i F.W. de Klerka, prawdopodobnie szybko uchwycisz znaczenie definicji słowa banter. Bez przykładu mógłbyś zmagać się z interferencją słów takich jak badinage czy nawet chat. W tym przykładzie nie ma ryzyka nieistotnego stanu emocjonalnego, ponieważ ten stan pomaga zdefiniować semantykę poznawanego pojęcia! Dobrze przemyślany przykład może wielokrotnie skrócić czas Twojej nauki! Odnotowałem przypadki, w których element bez przykładu był zapominany 20 razy w ciągu roku, podczas gdy ten sam element z subtelnym przykładem zwalczającym interferencję nie został zapomniany ani razu w dziesięciu powtórkach rozłożonych na pięć lat. Odpowiada to w przybliżeniu 25-krotnej oszczędności czasu w okresie 20 lat! Takie przykłady nie są rzadkością! Najskuteczniej radzą sobie z nimi wszystkie poprzednie zasady nakierowane na prostotę i przeciw interferencji

16) Wskazówki kontekstowe upraszczają sformułowania

Możesz korzystać z kategorii w SuperMemo 2000/2002, nadawać różnym gałęziom wiedzy inny wygląd (inny szablon), stosować etykiety odniesień (Tytuł, Autor, Data itd.) i wyraźnie oznaczać podkategorie (np. ciągami takimi jak chem dla chemii, mat dla matematyki itd.). Pomoże Ci to uprościć sformułowania Twoich elementów, ponieważ zostaniesz zwolniony z konieczności precyzowania kontekstu pytania. W poniższym przykładzie dobrze zdefiniowany przedrostek biochem: oszczędza Ci mnóstwo pisania i czytania, jednocześnie zapewniając, że nie pomylisz skrótu GRE z Graduate Record Examination. Zwróć uwagę, że w zalecanym przypadku przetwarzasz element, zaczynając od etykiety biochem, która od razu ustawia Twój mózg we właściwym kontekście. Przetwarzając mniej optymalny przypadek, stracisz cenne milisekundy na przebłyśnięcie standardowego znaczenia GRE i … co gorsza … rozświetlisz niewłaściwe obszary mózgu, które teraz mogą być podatne na interferencję!

17) Redundancja nie jest sprzeczna z zasadą minimalnej informacji

Redundancja, mówiąc prosto, to więcej informacji, niż to konieczne, albo informacja zduplikowana itp. Redundancja nie musi być sprzeczna z zasadą minimalnej informacji i może być nawet mile widziana. Problem redundancji jest zbyt szeroki jak na ten krótki tekst. Oto kilka przykładów, które mają jedynie zilustrować, że zasady minimalnej informacji nie należy rozumieć jako minimalnej liczby znaków lub bitów w Twoich kolekcjach czy nawet elementach:

• podejście bierne i czynne: ucząc się języka obcego, np. esperanto, często będziesz budować pary słów, takie jak phone-telefono, language-lingvo, hope-esperanto itd. Te pary wymagają czynnego przypomnienia sobie obcego słowa. Czynne przypomnienie nie gwarantuje jednak biernego rozpoznania i możesz zawieść przy telefono-phone, lingvo-language czy esperanto-hope. Dodanie nowych elementów z zamienionymi miejscami pytaniem i odpowiedzią może w pewnych przypadkach być redundantne, ale nie jest sprzeczne z zasadą minimalnej informacji! Twoje elementy nadal są tak proste, jak to możliwe. Po prostu masz ich więcej. W SuperMemo 2000/2002 możesz szybko wygenerować elementy z zamienionymi parami słów za pomocą Duplicate (Ctrl+Alt+D) i Swap (Ctrl+Shift+S)
• wskazówki rozumowania: często będziesz chciał wzmocnić swoją zdolność rozumowania, pytając o rozwiązanie problemu. Zamiast po prostu zapamiętać odpowiedź, chciałbyś szybko przejść przez kroki rozumowania (np. rozwiązać proste równanie matematyczne) i wygenerować odpowiedź. W takim przypadku podanie w odpowiedzi wskazówki dotyczącej kroków rozumowania posłuży jedynie temu, byś zawsze podążał właściwą ścieżką podczas powtórek
• kroki wyprowadzenia: w bardziej złożonych problemach do rozwiązania zawsze zdecydowanie zaleca się zapamiętanie poszczególnych kroków wyprowadzenia (np. przy rozwiązywaniu złożonych problemów matematycznych). To nie jest kucie na pamięć! To zapewnienie, że mózg zawsze może podążać najszybszą ścieżką podczas rozwiązywania problemu. Więcej o wzmacnianiu kreatywności i inteligencji przeczytasz w: Źródła geniuszu i kreatywności, a bardziej szczegółowo w: Wnioskowanie, rozumowanie i inteligencja
• wielokrotna reprezentacja semantyczna: bardzo często tę samą wiedzę można przedstawić i rozpatrywać z różnych perspektyw. Zapamiętywanie różnych reprezentacji tego samego faktu lub reguły jest zalecane w przypadkach, gdy dane wspomnienie ma dla Ciebie dużą wartość. Zwiększy to oczekiwany wskaźnik przypominania (ponad wartość określoną przez wskaźnik zapominania)!
• elastyczna powtórka: jeśli na to samo pytanie istnieje wiele poprawnych odpowiedzi, upewnij się, że Twoja reprezentacja umożliwia rozpoznanie równoważności i nagradza Cię dobrą oceną za podanie tylko jednej z równoważnych opcji. Na przykład, ucząc się języka, rzadko ma sens uczenie się wszystkich synonimów spełniających definicję danego pojęcia. Bardziej adekwatne jest uznanie pojedynczego synonimu za wystarczającą odpowiedź (np. plama zrobiona przez rozlany atrament = blot/blob/blotch)
• więcej

18) Podawaj źródła

Poza dobrze sprawdzoną i udowodnioną wiedzą (taką jak 2+2=4), zdecydowanie zaleca się dołączanie źródeł, z których zaczerpnąłeś swoją wiedzę. W realnych sytuacjach życiowych Twoja wiedza będzie często kwestionowana. Źródła mogą przyjść Ci wtedy z pomocą. Zauważysz też, że fakty i liczby różnią się w zależności od źródła. Możesz być naprawdę zaskoczony, jak lekkomyślnie renomowane agencje informacyjne publikują dane drastycznie różniące się od innych, równie renomowanych źródeł. Bez SuperMemo te rozbieżności są często trudne do zauważenia: zanim natrafisz na nowy fakt, stary jest zwykle dawno zapomniany. Dysponując podanymi źródłami, będziesz mógł podejmować bardziej świadome decyzje co do tego, które informacje są bardziej wiarygodne. Pomocne może być również dodawanie etykiet wiarygodności (np. Uwaga!, Inne źródła podają inaczej! itd.). Źródła powinny towarzyszyć Twoim elementom, ale nie powinny być częścią poznawanej wiedzy (chyba że kluczowe jest dla Ciebie przypomnienie sobie źródła na każde żądanie).

19) Stosuj datowanie

Wiedza może być względnie stabilna (podstawy matematyki, anatomia, taksonomia, geografia fizyczna itd.) albo wysoce zmienna (wskaźniki ekonomiczne, wiedza z zakresu nowych technologii, statystyki osobiste itd.). Ważne jest, aby opatrywać swoje elementy datą lub innymi znacznikami wskazującymi stopień ich dezaktualizacji. W przypadku danych statystycznych możesz opatrzyć je rokiem, w którym zostały zebrane. Ucząc się obsługi aplikacji, wystarczy oznaczyć element wersją oprogramowania. Gdy pojawią się nowsze dane, możesz zaktualizować swoje elementy. Niestety w większości przypadków będziesz musiał ponownie zapamiętać wiedzę, która się zdezaktualizowała. Datowanie jest przydatne przy edytowaniu i weryfikowaniu Twojej wiedzy; rzadko jednak będziesz chciał zapamiętać samo datowanie. Jeśli chcesz pamiętać zmiany danej wielkości w czasie (np. wartości PKB na przestrzeni lat), samo datowanie staje się poznawaną wiedzą.

20) Ustalaj priorytety

Zawsze będziesz mieć do czynienia ze znacznie większą ilością wiedzy, niż jesteś w stanie opanować. Dlatego ustalanie priorytetów jest kluczowe dla budowania wysokiej jakości wiedzy w długim okresie. Sposób, w jaki ustalasz priorytety, wpłynie na to, jak Twoja wiedza się układa. Wpłynie to również na szybkość nauki (zob. np. ucz się najpierw podstaw). Istnieje wiele etapów, na których zachodzi ustalanie priorytetów; tylko nieliczne dotyczą reprezentacji wiedzy, ale wszystkie są ważne:

1. Priorytetyzowanie źródeł – zawsze będziesz mieć do dyspozycji szereg źródeł swojej wiedzy. Jeśli jesteś jeszcze w wieku szkolnym czy studenckim, będą to najprawdopodobniej książki i notatki dotyczące różnych przedmiotów. W innym wypadku prawdopodobnie będziesz bardziej polegać na czasopismach, internecie, telewizji, gazetach, encyklopediach, słownikach itd. Zawsze warto być świadomym, jaka jest optymalna proporcja czasu poświęcanego tym różnorodnym źródłom. W miarę postępów w nauce szybko wykształcisz sobie dobre wyczucie, które obszary nauki przynoszą lepsze efekty i które warto rozszerzyć kosztem innych
2. Wydobywanie wiedzy – jeśli nie zdajesz właśnie ważnego egzaminu, niemal nigdy nie ma sensu zapamiętywanie całych książek czy całych artykułów. Musisz wydobyć te fragmenty, które najprawdopodobniej wpłyną na jakość Twojej wiedzy. Możesz to zrobić, (1) zaznaczając akapity w książce lub czasopiśmie, (2) wklejając odpowiednie strony internetowe do SuperMemo, (3) wklejając odpowiednie fragmenty do SuperMemo, (4) wpisując fakty i liczby bezpośrednio do notatek SuperMemo itd. Potrzebujesz trochę doświadczenia, zanim będziesz w stanie dokładnie ocenić, ile wiedzy rzeczywiście jesteś w stanie przenieść do swojego mózgu i jaki stopień szczegółowości jesteś w stanie realnie opanować. Najlepszym sposobem na priorytetyzowanie przepływu wiedzy do Twojej pamięci jest korzystanie z narzędzi do czytania inkrementalnego
3. Przenoszenie wiedzy do SuperMemo – możesz próbować trzymać się 20 zasad formułowania wiedzy już w momencie wprowadzania materiału do SuperMemo. Możesz też dosłownie przenieść swoje notatki lub zaimportować całe pliki, a później skorzystać z mechanizmów udostępnianych przez SuperMemo, aby określić kolejność przetwarzania zaimportowanego materiału. Prawdopodobnie najlepszym kryterium wyboru między formułowaniem a zwykłym importowaniem jest czas potrzebny na dokładne sformułowanie danego elementu lub elementów. Jeśli sformułowanie wymaga więcej wiedzy, więcej czasu, porównania z innymi źródłami itd., możesz po prostu zaimportować materiał. Jeśli natomiast uważasz, że sformułowanie dokładnego elementu to kwestia sekund, sformułuj go
4. Formułowanie elementów – upewnij się, że wyjaśniające lub opcjonalne składniki odpowiedzi są umieszczone w nawiasach, tak aby Twoja uwaga skupiała się na najważniejszej części elementu. Fragmenty w nawiasach można przeczytać po powtórce, aby wzmocnić wspomnienie w jego kontekście
5. Korzystanie ze wskaźnika zapominania – możesz użyć wskaźnika zapominania, aby priorytetyzować oczekujące elementy. Kolejność powtórek będzie naturalnie ustalana przez SuperMemo; możesz jednak zażądać wyższego poziomu retencji dla elementów ważniejszych i niższego poziomu retencji dla elementów o niższym priorytecie
6. Nauka – proces ustalania priorytetów nie kończy się wraz z rozpoczęciem powtórek. Oto narzędzia, których możesz użyć, aby dalej ustalać priorytety w trakcie trwania procesu nauki:
   • Remember (Ctrl+M) – ponownie zapamiętaj elementy o wysokim priorytecie, które się zmieniły lub są niezwykle ważne dla Twojej wiedzy w danym momencie. Wybierając Ctrl+M, będziesz mógł określić następny odstęp dla aktualnie przeglądanego elementu (jego licznik powtórek zostanie wyzerowany). Zaleca się, abyś zawsze ponownie zapamiętywał elementy, których treść znacząco się zmieniła
   • Reschedule (Ctrl+J) – ręcznie zaplanuj datę następnej powtórki
   • Execute repetition (Ctrl+Shift+R) – ręcznie wykonaj powtórkę nawet przed jej terminem (np. przy przeglądzie szczególnie ważnego materiału)
   • Forget (Ctrl+R) – usuń bieżący element z procesu nauki i umieść go na końcu kolejki oczekujących
   • Dismiss (Ctrl+D) – całkowicie zignoruj bieżący element w procesie nauki
   • Delete (Ctrl+Shift+Del) – usuń bieżący element ze swojej kolekcji
   • Zmień wskaźnik zapominania zapamiętanych elementów lub zmień numer porządkowy elementów oczekujących (Ctrl+Shift+P)

Podsumowanie

Oto ponownie dwadzieścia zasad formułowania wiedzy. Zauważysz, że pierwsze 16 zasad kręci się wokół upraszczania wspomnień! Niektóre zasady mocno się na siebie nakładają. Na przykład: nie ucz się, jeśli nie rozumiesz to forma stosowania zasady minimalnej informacji, która z kolei jest sposobem na upraszczanie rzeczy:

1. Nie ucz się, jeśli nie rozumiesz
2. Ucz się, zanim zaczniesz zapamiętywać – zbuduj obraz całości, zanim rozłożysz ją na proste elementy w SuperMemo. Jeśli w całości widać dziury, przejrzyj ją jeszcze raz!
3. Buduj na podstawach – nigdy nie skacz obiema nogami w złożony podręcznik, bo możesz nigdy nie dotrzeć do końca. Dobrze zapamiętane podstawy pomogą reszcie wiedzy łatwo się ułożyć
4. Trzymaj się zasady minimalnej informacji – jeśli wciąż zapominasz dany element, spróbuj uczynić go tak prostym, jak to możliwe. Jeśli to nie pomaga, zajrzyj do pozostałych zasad (cloze deletion, grafika, techniki mnemotechniczne, przekształcanie zbiorów w wyliczenia itd.)
5. Cloze deletion jest proste i skuteczne – uzupełnianie usuniętego słowa lub frazy to nie tylko skuteczny sposób nauki. Przede wszystkim znacznie przyspiesza formułowanie wiedzy i jest gorąco polecane początkującym
6. Korzystaj z obrazów – jeden obraz wart jest tysiąca słów
7. Stosuj techniki mnemotechniczne – przeczytaj o listach kołków (peg lists) i mapach myśli. Zapoznaj się z książkami Tony’ego Buzana. Naucz się przekształcać wspomnienia w zabawne obrazy. Nie będziesz mieć problemów z numerami telefonów i skomplikowanymi liczbami
8. Graphic deletion jest tak samo dobre jak cloze deletion – zasłanianie fragmentów obrazu świetnie sprawdza się w nauce anatomii, geografii i nie tylko
9. Unikaj zbiorów – większe zbiory są praktycznie niemożliwe do zapamiętania, chyba że przekształcisz je w wyliczenia!
10. Unikaj wyliczeń – wyliczenia również są trudne do zapamiętania, ale można sobie z nimi poradzić za pomocą cloze deletion
11. Zwalczaj interferencję – nawet najprostsze elementy mogą stać się zupełnie niemożliwe do opanowania, jeśli są podobne do innych elementów. Korzystaj z przykładów, wskazówek kontekstowych, żywych ilustracji, odwołuj się do emocji i do swojego życia osobistego
12. Optymalizuj sformułowania – podobnie jak upraszczasz równania matematyczne, możesz sprowadzić złożone zdania do zgrabnych, zwięzłych i przyjemnych sentencji
13. Odwołuj się do innych wspomnień – budowanie wspomnień na innych wspomnieniach tworzy spójną i szczelną strukturę, którą zapominanie rzadziej zdoła naruszyć. Buduj na podstawach i wykorzystuj zaplanowaną redundancję, aby wypełnić luki
14. Personalizuj i podawaj przykłady – personalizacja może być najskuteczniejszym sposobem budowania na innych wspomnieniach. Twoje życie osobiste to kopalnia faktów i wydarzeń, do których możesz się odwoływać. Dopóki budujesz kolekcję dla siebie, hojnie korzystaj z personalizacji, by budować na dobrze utrwalonych wspomnieniach
15. Wykorzystuj stany emocjonalne – emocje są powiązane ze wspomnieniami. Jeśli uczysz się jakiegoś faktu w stanie smutku, łatwiej przypomnisz go sobie, gdy będziesz smutny. Niektóre wspomnienia mogą wywoływać emocje i pomagać Ci wykorzystać tę właściwość mózgu w zapamiętywaniu
16. Wskazówki kontekstowe upraszczają sformułowania – podawanie kontekstu to sposób na upraszczanie wspomnień, budowanie na wcześniejszej wiedzy i unikanie interferencji
17. Redundancja nie jest sprzeczna z zasadą minimalnej informacji – niektóre formy redundancji są mile widziane. Zapamiętywanie tego samego faktu widzianego z różnych perspektyw nie szkodzi zbytnio. Podejście bierne i czynne jest szczególnie praktyczne w nauce par słów. Zapamiętywanie kroków wyprowadzenia przy rozwiązywaniu problemów to sposób na wzmocnienie Twoich zdolności intelektualnych!
18. Podawaj źródła – źródła pomagają zarządzać procesem nauki, aktualizować swoją wiedzę oraz oceniać jej wiarygodność czy znaczenie
19. Stosuj datowanie – datowanie jest przydatne dla zmiennej wiedzy, która ulega zmianom w czasie
20. Ustalaj priorytety – skuteczna nauka to przede wszystkim ustalanie priorytetów. W czytaniu inkrementalnym możesz zacząć od źle sformułowanej wiedzy i poprawiać jej kształt w miarę postępów w nauce (proporcjonalnie do kosztu nieodpowiedniego sformułowania). Jeśli zajdzie taka potrzeba, możesz ponownie przejrzeć fragmenty wiedzy, podzielić je na części, przeformułować, zmienić priorytety lub usunąć.