{"id":161730,"date":"1999-12-06T07:00:00","date_gmt":"1999-12-06T07:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.supermemo.com\/?p=161730"},"modified":"2026-07-17T09:56:18","modified_gmt":"2026-07-17T09:56:18","slug":"efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy","title":{"rendered":"Efektywna nauka: dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy"},"content":{"rendered":"<div class=\"container\"><div class=\"row\"><div class=\"col-md-10 col-lg-9 col-xl-8 mx-auto\"><div class=\"entry-content\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dr Piotr Wo\u017aniak, luty 1999 <\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ten artyku\u0142 pomo\u017ce Ci pokona\u0107 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych trudno\u015bci, jakie napotkasz, pr\u00f3buj\u0105c przyspieszy\u0107 nauk\u0119: formu\u0142owanie wiedzy<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Szybko\u015b\u0107 nauki zale\u017cy od sposobu, w jaki sformu\u0142ujesz materia\u0142. Tego samego materia\u0142u mo\u017cna nauczy\u0107 si\u0119 wiele razy szybciej, je\u015bli zostanie dobrze sformu\u0142owany! R\u00f3\u017cnica w szybko\u015bci mo\u017ce by\u0107 zdumiewaj\u0105ca!\u00a0\u00a0<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zasady s\u0105 u\u0142o\u017cone wed\u0142ug wa\u017cno\u015bci. Te wymienione jako pierwsze s\u0105 najcz\u0119\u015bciej \u0142amane albo przynosz\u0105 najwi\u0119ksze korzy\u015bci, gdy si\u0119 ich przestrzega!<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zak\u0142adamy, \u017ce nauka b\u0119dzie prowadzona metod\u0105 powt\u00f3rek roz\u0142o\u017conych w czasie, czyli nie nauczysz si\u0119 materia\u0142u tylko raz, lecz b\u0119dziesz go powtarza\u0107 w optymalny spos\u00f3b (jak w&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.supermemo.com\">SuperMemo<\/a>).<\/p>\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><strong>20 zasad formu\u0142owania wiedzy w procesie nauczania<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>1) Nie ucz si\u0119, je\u015bli nie rozumiesz<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pr\u00f3ba nauki czego\u015b, czego si\u0119 nie rozumie, mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 szczytem absurdu. Mimo to zdumiewaj\u0105cy odsetek uczni\u00f3w i student\u00f3w pope\u0142nia ten grzech, ucz\u0105c si\u0119 bez zrozumienia. Bardzo cz\u0119sto nie maj\u0105 innego wyj\u015bcia! Jako\u015b\u0107 wielu podr\u0119cznik\u00f3w czy skrypt\u00f3w wyk\u0142adowych wo\u0142a o pomst\u0119 do nieba, a terminy egzamin\u00f3w s\u0105 nieub\u0142agane. Nawet je\u015bli nie znasz niemieckiego, nadal mo\u017cna \u201enauczy\u0107 si\u0119\u201d podr\u0119cznika historii napisanego po niemiecku. Mo\u017cna wyku\u0107 go s\u0142owo w s\u0142owo. Jednak czas potrzebny na takie \u201e\u015blepe uczenie si\u0119\u201d jest astronomiczny. Co wa\u017cniejsze: warto\u015b\u0107 takiej wiedzy jest znikoma. Je\u015bli wykujesz niemieck\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 o historii, nadal nie b\u0119dziesz nic wiedzie\u0107 o historii. Przyk\u0142ad niemieckiego podr\u0119cznika historii jest skrajny. Jednak materia\u0142y, kt\u00f3rych si\u0119 uczysz, cz\u0119sto wydaj\u0105 si\u0119 dobrze zbudowane, a Ty mo\u017cesz mie\u0107 sk\u0142onno\u015b\u0107 do obwiniania samego siebie za brak zrozumienia. Wkr\u00f3tce mo\u017cesz zanieczy\u015bci\u0107 sw\u00f3j proces nauki mn\u00f3stwem bezu\u017cytecznego materia\u0142u, kt\u00f3ry podst\u0119pnie ka\u017ce Ci wierzy\u0107, \u017ce \u201ekiedy\u015b si\u0119 przyda\u201d.&nbsp;<br><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>2) Ucz si\u0119, zanim zaczniesz zapami\u0119tywa\u0107<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zanim zaczniesz zapami\u0119tywa\u0107 poszczeg\u00f3lne fakty i regu\u0142y, musisz&nbsp;<strong>zbudowa\u0107 sobie og\u00f3lny obraz poznawanej wiedzy<\/strong>. Dopiero gdy pojedyncze elementy z\u0142o\u017c\u0105 si\u0119 w jedn\u0105 sp\u00f3jn\u0105 struktur\u0119, b\u0119dziesz w stanie drastycznie skr\u00f3ci\u0107 czas nauki. Jest to \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z problemem zrozumienia, o kt\u00f3rym mowa w&nbsp;<strong>Zasadzie 1: Nie ucz si\u0119, je\u015bli nie rozumiesz<\/strong>. Pojedynczy, wyrwany z kontekstu element Twojego obrazu jest jak pojedyncze niemieckie s\u0142owo w podr\u0119czniku historii. Nie zaczynaj od zapami\u0119tywania lu\u017ano powi\u0105zanych fakt\u00f3w! Najpierw przeczytaj rozdzia\u0142 w swojej ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy je w ca\u0142o\u015b\u0107 (np.&nbsp;<em>zasady dzia\u0142ania silnika spalinowego<\/em>). Dopiero potem przejd\u017a do nauki za pomoc\u0105 pojedynczych pyta\u0144 i odpowiedzi (np.&nbsp;<em>Co porusza t\u0142okami w silniku spalinowym?<\/em>) itd.<br><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>3) Buduj na podstawach<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Obraz poznawanej ca\u0142o\u015bci (o kt\u00f3rym mowa w&nbsp;<strong>Zasadzie 2: Ucz si\u0119, zanim zaczniesz zapami\u0119tywa\u0107<\/strong>) nie musi by\u0107 kompletny co do ostatniego szczeg\u00f3\u0142u. Wr\u0119cz przeciwnie, im prostszy obraz, tym lepiej. Im kr\u00f3tszy pocz\u0105tkowy rozdzia\u0142 Twojej ksi\u0105\u017cki, tym lepiej. Proste modele \u0142atwiej zrozumie\u0107 i ogarn\u0105\u0107. Zawsze mo\u017cesz p\u00f3\u017aniej na nich budowa\u0107. Nie zaniedbuj podstaw. Zapami\u0119tywanie pozornie oczywistych rzeczy nie jest strat\u0105 czasu! Podstawy r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 niestabilne, a koszt zapami\u0119tania prostych rzeczy jest niewielki. Lepiej dmucha\u0107 na zimne. Pami\u0119taj, \u017ce zwykle 50% czasu sp\u0119dzasz na powtarzaniu zaledwie 3\u20135% poznanego materia\u0142u! Podstawy s\u0105 zazwyczaj \u0142atwe do utrwalenia i zajmuj\u0105 znikom\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Twojego czasu. Jednak ka\u017cda luka pami\u0119ciowa w podstawach mo\u017ce Ci\u0119 s\u0142ono kosztowa\u0107!<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>4) <strong>Trzymaj si\u0119 zasady&nbsp;minimalnej informacji<\/strong><\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Materia\u0142, kt\u00f3rego si\u0119 uczysz, musi by\u0107 sformu\u0142owany w mo\u017cliwie najprostszy spos\u00f3b<\/p>\n\n<ul id=\"block-3725bb47-719c-491b-836c-4248ad986283\" class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Prostota to \u0142atwo\u015b\u0107<\/strong><br>Z definicji prosty materia\u0142 \u0142atwo zapami\u0119ta\u0107. Wynika to z faktu, \u017ce jego prostota sprawia, \u017ce m\u00f3zgowi \u0142atwo jest przetwarza\u0107 go zawsze w ten sam spos\u00f3b. Wyobra\u017a sobie labirynt. Kiedy powtarzasz fragment materia\u0142u, Tw\u00f3j m\u00f3zg biegnie przez labirynt (sie\u0107 neuronow\u0105 mo\u017cna traktowa\u0107 jako pl\u0105tanin\u0119 \u015bcie\u017cek). Biegn\u0105c przez labirynt, m\u00f3zg zostawia \u015blad na \u015bcianach. Je\u015bli mo\u017ce przebiec tylko jedn\u0105, jedyn\u0105 drog\u0105, \u015bcie\u017cka jest ci\u0105g\u0142a i \u0142atwa do pod\u0105\u017cania. Je\u015bli istnieje wiele kombinacji, ka\u017cde przebiegni\u0119cie mo\u017ce zostawi\u0107 inny \u015blad, kt\u00f3ry b\u0119dzie interferowa\u0142 z pozosta\u0142ymi \u015bladami, utrudniaj\u0105c znalezienie wyj\u015bcia. To samo dzieje si\u0119 na poziomie kom\u00f3rkowym \u2013 przy ka\u017cdej powt\u00f3rce z\u0142o\u017conego materia\u0142u aktywowane s\u0105 inne po\u0142\u0105czenia synaptyczne<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Powt\u00f3rki prostych element\u00f3w \u0142atwiej zaplanowa\u0107<\/strong><br>Zak\u0142adam, \u017ce powt\u00f3rki poznanego materia\u0142u b\u0119dziesz wykonywa\u0107 w optymalnych odst\u0119pach mi\u0119dzy powt\u00f3rkami (jak w&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.supermemo.com\/\">SuperMemo<\/a>). Je\u015bli we\u017amiesz element z\u0142o\u017cony z dw\u00f3ch podelement\u00f3w, b\u0119dziesz musia\u0142 robi\u0107 powt\u00f3rki na tyle cz\u0119sto, by utrzyma\u0107 w pami\u0119ci ten trudniejszy z nich. Je\u015bli rozbijesz z\u0142o\u017cony element na podelementy, ka\u017cdy z nich mo\u017ce by\u0107 powtarzany we w\u0142asnym tempie, co oszcz\u0119dza Tw\u00f3j czas. Bardzo cz\u0119sto niedo\u015bwiadczeni uczniowie tworz\u0105 elementy, kt\u00f3re z \u0142atwo\u015bci\u0105 da\u0142oby si\u0119 rozbi\u0107 na&nbsp;<strong>dziesi\u0119\u0107 lub wi\u0119cej<\/strong>&nbsp;prostszych podelement\u00f3w! Cho\u0107 liczba element\u00f3w ro\u015bnie, liczba powt\u00f3rek ka\u017cdego z nich b\u0119dzie zwykle na tyle ma\u0142a, \u017ce z nawi\u0105zk\u0105 zrekompensuje koszt (1) wielokrotnego zapominania z\u0142o\u017conego elementu, (2) powtarzania go w zbyt kr\u00f3tkich odst\u0119pach lub (3) zapami\u0119tania go jedynie cz\u0119\u015bciowo!<\/li>\n<\/ul>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oto uderzaj\u0105cy przyk\u0142ad:<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>\u0179le sformu\u0142owana wiedza \u2013 z\u0142o\u017cona i rozwlek\u0142a<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Jakie s\u0105 cechy Morza Martwego?<br>O: S\u0142one jezioro po\u0142o\u017cone na granicy Izraela i Jordanii. Jego brzeg to najni\u017cszy punkt na powierzchni Ziemi, znajduj\u0105cy si\u0119 \u015brednio 396 m poni\u017cej poziomu morza. Ma 74 km d\u0142ugo\u015bci. Jest siedem razy bardziej s\u0142one (30% obj\u0119to\u015bci) ni\u017c ocean. Jego g\u0119sto\u015b\u0107 utrzymuje p\u0142ywak\u00f3w na powierzchni. W jego s\u0142onych wodach mog\u0105 \u017cy\u0107 jedynie proste organizmy<\/td><\/tr><tr><td><strong>Dobrze sformu\u0142owana wiedza \u2013 prosta i konkretna<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Gdzie le\u017cy Morze Martwe?<br>O:&nbsp;<strong>na granicy Izraela i Jordanii<\/strong><br>P: Jaki jest najni\u017cszy punkt na powierzchni Ziemi?<br>O:&nbsp;<strong>brzeg Morza Martwego<\/strong><br>P: Na jakiej \u015bredniej wysoko\u015bci le\u017cy Morze Martwe?<br>O:&nbsp;<strong>400 metr\u00f3w<\/strong>&nbsp;(poni\u017cej poziomu morza)<br>P: Jak d\u0142ugie jest Morze Martwe?<br>O:&nbsp;<strong>70 km<\/strong><br>P: O ile bardziej s\u0142one jest Morze Martwe od ocean\u00f3w?<br>O:&nbsp;<strong>7 razy<\/strong><br>P: Jaka jest zawarto\u015b\u0107 obj\u0119to\u015bciowa soli w Morzu Martwym?<br>O:&nbsp;<strong>30%<\/strong><br>P: Dlaczego Morze Martwe utrzymuje p\u0142ywak\u00f3w na powierzchni?<br>O:&nbsp;<strong>dzi\u0119ki wysokiej zawarto\u015bci soli<\/strong><br>P: Dlaczego Morze Martwe nazywane jest martwym?<br>O:&nbsp;<strong>poniewa\u017c mog\u0105 w nim \u017cy\u0107 jedynie proste organizmy<\/strong><br>P: Dlaczego w Morzu Martwym mog\u0105 \u017cy\u0107 jedynie proste organizmy?<br>O:&nbsp;<strong>z powodu wysokiej zawarto\u015bci soli<\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mo\u017cesz poeksperymentowa\u0107 i spr\u00f3bowa\u0107 nauczy\u0107 si\u0119 dw\u00f3ch temat\u00f3w, stosuj\u0105c oba powy\u017csze podej\u015bcia, aby samemu przekona\u0107 si\u0119, jak\u0105 korzy\u015b\u0107 przynosi zasada minimalnej informacji. Jest to szczeg\u00f3lnie widoczne w d\u0142u\u017cszej perspektywie, tzn.&nbsp;<strong>im d\u0142u\u017cej musisz pami\u0119ta\u0107 dan\u0105 wiedz\u0119, tym wi\u0119cej zyskujesz dzi\u0119ki uproszczeniu swoich element\u00f3w<\/strong>!<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119, jak kr\u00f3tkie s\u0105 pytania w powy\u017cszym przyk\u0142adzie. Zauwa\u017c te\u017c, \u017ce odpowiedzi s\u0105 jeszcze kr\u00f3tsze! Chcemy, aby przy jednej powt\u00f3rce z pami\u0119ci wydobywana by\u0142a minimalna ilo\u015b\u0107 informacji!&nbsp;<strong>Chcemy, aby odpowied\u017a by\u0142a tak kr\u00f3tka, jak to tylko mo\u017cliwe<\/strong>!<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zauwa\u017cysz, \u017ce wiedza poznana w \u017ale sformu\u0142owanym przyk\u0142adzie nie jest do ko\u0144ca r\u00f3wnowa\u017cna dobrze sformu\u0142owanemu uj\u0119ciu. Na przyk\u0142ad, cho\u0107 zapami\u0119tasz, dlaczego Morze Martwe utrzymuje p\u0142ywak\u00f3w na powierzchni, mo\u017cesz zapomnie\u0107, \u017ce w og\u00f3le ma tak\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107! Dodatkowo zaokr\u0105glenie 396 do 400 i 74 do 70 powoduje pewn\u0105 utrat\u0119 informacji. Mo\u017cna temu zaradzi\u0107, dodaj\u0105c kolejne pytania lub czyni\u0105c obecne bardziej precyzyjnymi.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stracisz te\u017c zdolno\u015b\u0107 p\u0142ynnego wyrecytowania opisu Morza Martwego, gdy nauczyciel wywo\u0142a Ci\u0119 do tablicy. Za\u0142o\u017c\u0119 si\u0119 jednak, \u017ce b\u0142yszczenie przed klas\u0105 nie jest Twoim ostatecznym celem nauki. Aby dowiedzie\u0107 si\u0119, jak radzi\u0107 sobie z recytacjami i wierszami, czytaj dalej (sekcja po\u015bwi\u0119cona&nbsp;wyliczeniom)<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>5) Cloze deletion&nbsp;jest proste i skuteczne<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Cloze deletion\u00a0<\/em>to zdanie, w kt\u00f3rym brakuje pewnych fragment\u00f3w, zast\u0105pionych trzema kropkami.\u00a0\u0106wiczenie typu<em> cloze deletion<\/em>\u00a0to \u0107wiczenie, kt\u00f3re wykorzystuje t\u0119 technik\u0119, prosz\u0105c ucznia o uzupe\u0142nienie luk oznaczonych trzema kropkami. Na przyk\u0142ad:\u00a0<em>Bill &#8230;[nazwisko] by\u0142 drugim prezydentem USA, wobec kt\u00f3rego wszcz\u0119to proces impeachmentu.<\/em> Je\u015bli jeste\u015b pocz\u0105tkuj\u0105cy i trudno Ci trzyma\u0107 si\u0119 zasady minimalnej informacji, stosuj cloze deletion! Je\u015bli jeste\u015b zaawansowanym u\u017cytkownikiem, te\u017c polubisz t\u0119 technik\u0119. To szybki i skuteczny spos\u00f3b na przekszta\u0142cenie wiedzy podr\u0119cznikowej w wiedz\u0119, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna uczy\u0107 si\u0119 metod\u0105 powt\u00f3rek roz\u0142o\u017conych w czasie. <em>Cloze deletion<\/em> stanowi rdze\u0144 szybkiej techniki czytania i nauki zwanej\u00a0<em>czytaniem inkrementalnym<\/em>.<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong>\u0179le sformu\u0142owana wiedza \u2013 z\u0142o\u017cona i rozwlek\u0142a<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Jaka by\u0142a historia firmy Kaleida?<br>O: Kaleida, dofinansowana kwot\u0105 40 milion\u00f3w dolar\u00f3w przez Apple Computer i IBM w 1991 roku. Reklamowana jako gor\u0105cy startup, Kaleida mia\u0142a za zadanie stworzy\u0107 multimedialny j\u0119zyk programowania. W ko\u0144cu go stworzy\u0142a \u2013 nazwano go Script X. Zaj\u0119\u0142o to jednak trzy lata. W mi\u0119dzyczasie firmy takie jak Macromedia i Asymetrix przej\u0119\u0142y ca\u0142y rynek. Kaleida zamkn\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 w 1995 roku.<\/td><\/tr><tr><td><strong>Dobrze sformu\u0142owana wiedza \u2013 proste cloze deletion<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Kaleida zosta\u0142a dofinansowana kwot\u0105 \u2026(kwota) przez Apple Computer i IBM w 1991 roku<br>O: 40 milion\u00f3w dolar\u00f3w<br>P: Kaleida zosta\u0142a dofinansowana kwot\u0105 40 milion\u00f3w dolar\u00f3w przez \u2026(firmy) w 1991 roku<br>O: Apple i IBM<br>P: Kaleida zosta\u0142a dofinansowana kwot\u0105 40 milion\u00f3w dolar\u00f3w przez Apple Computer i IBM w \u2026 (rok)<br>O: 1991<br>P: Zadaniem \u2026(firma) by\u0142o stworzenie multimedialnego j\u0119zyka programowania. W ko\u0144cu go stworzy\u0142a \u2013 nazwano go Script X. Zaj\u0119\u0142o to jednak trzy lata<br>O: Kaleidy<br>P: Zadaniem Kaleidy by\u0142o stworzenie \u2026 W ko\u0144cu go stworzy\u0142a \u2013 nazwano go Script X. Zaj\u0119\u0142o to jednak trzy lata<br>O: multimedialnego j\u0119zyka programowania<br>P: Zadaniem Kaleidy by\u0142o stworzenie multimedialnego j\u0119zyka programowania. W ko\u0144cu go stworzy\u0142a \u2013 nazwano go \u2026 Zaj\u0119\u0142o to jednak trzy lata<br>O: Script X<br>P: Zadaniem Kaleidy by\u0142o stworzenie multimedialnego j\u0119zyka programowania. W ko\u0144cu go stworzy\u0142a \u2013 nazwano go Script X. Zaj\u0119\u0142o to jednak \u2026(czas)<br>O: trzy lata<br>P: Zadaniem Kaleidy by\u0142o stworzenie multimedialnego j\u0119zyka programowania: Script X. Zaj\u0119\u0142o to jednak trzy lata. W mi\u0119dzyczasie firmy takie jak \u2026 przej\u0119\u0142y ca\u0142y rynek<br>O: Macromedia\/Asymetrix<br>P: Zadaniem Kaleidy by\u0142o stworzenie Script X. Zaj\u0119\u0142o to jednak trzy lata. W mi\u0119dzyczasie firmy takie jak Macromedia i Asymetrix przej\u0119\u0142y ca\u0142y rynek. Kaleida zamkn\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 w \u2026(rok)<br>O: 1995<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><thead><tr><th><strong>Opcjonalnie: przepis dla SuperMemo:<\/strong><\/th><\/tr><tr><th><strong>SuperMemo 2002<\/strong><\/th><th><strong>SuperMemo 2000<\/strong><\/th><th><strong>SuperMemo 98\/99<\/strong><\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Tworzenie&nbsp;<em>cloze deletion<\/em>&nbsp;w nowych wersjach SuperMemo: zaznacz s\u0142owo kluczowe, kt\u00f3re ma zosta\u0107 zast\u0105pione trzema kropkami, i naci\u015bnij&nbsp;<em>Alt+Z<\/em><\/td><td>Generowanie <em>cloze deletion<\/em> z tekstu umieszczonego w schowku w SuperMemo 2000:<br><br>1. Naci\u015bnij\u00a0<em>Ctrl+Alt+N<\/em>, aby wklei\u0107 tekst do SuperMemo<br>\u00a0<br>2. Zaznacz fragment, kt\u00f3ry ma zosta\u0107 zast\u0105piony trzema kropkami <br>3. Kliknij prawym przyciskiem myszy, aby otworzy\u0107\u00a0menu komponentu\u00a0i wybierz\u00a0<br><br><strong>Reading : Remember cloze\u00a0<\/strong>(albo kliknij jedn\u0105 z ikon cloze na pasku narz\u0119dzi czytania)\u00a0<\/td><td>Cloze deletion w SuperMemo 98\/99:<br>1. Naci\u015bnij&nbsp;<em>Ctrl+A&nbsp;<\/em>, aby doda\u0107 standardowy element pytanie-odpowied\u017a<br>2. Wklej tekst do pola pytania. Utworzy to szkic Twoich element\u00f3w<br>3. Naci\u015bnij&nbsp;<em>Ctrl+Alt+U&nbsp;<\/em>, aby&nbsp;<strong>zduplikowa\u0107<\/strong>&nbsp;element<br>4. Zaznacz fragment, kt\u00f3ry ma zosta\u0107 zast\u0105piony trzema kropkami<br>5. Wytnij zaznaczenie do schowka (np. za pomoc\u0105&nbsp;<em>Shift+Del<\/em>)<br>6. Wpisz trzy kropki (opcjonalnie dodaj wyja\u015bnienie w nawiasie, jak w powy\u017cszych przyk\u0142adach)<br>7. Naci\u015bnij&nbsp;<em>Ctrl+T&nbsp;<\/em>, aby zapisa\u0107 pole pytania i przej\u015b\u0107 do pola odpowiedzi<br>8. Wklej tekst wyci\u0119ty w kroku 5 (np. za pomoc\u0105&nbsp;<em>Shift+Ins<\/em>&nbsp;lub&nbsp;<em>Ctrl+V<\/em>). Tw\u00f3j pierwszy element jest gotowy<br>9. Naci\u015bnij&nbsp;<em>PgUp<strong>&nbsp;<\/strong><\/em>, aby wr\u00f3ci\u0107 do elementu szkicowego utworzonego w kroku 2<br>10. Przejd\u017a do kroku 3 i kontynuuj dodawanie nowych element\u00f3w<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>6) Korzystaj z obraz\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kora wzrokowa to cz\u0119\u015b\u0107 m\u00f3zgu, w kt\u00f3rej interpretowane s\u0105 bod\u017ace wzrokowe. W toku ewolucji rozwin\u0119\u0142a si\u0119 bardzo dobrze, dlatego m\u00f3wimy, \u017ce&nbsp;<em>jeden obraz wart jest tysi\u0105ca s\u0142\u00f3w<\/em>. Rzeczywi\u015bcie, je\u015bli spojrzysz na liczb\u0119 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w zawartych w obrazie oraz na \u0142atwo\u015b\u0107, z jak\u0105 Twoja pami\u0119\u0107 mo\u017ce je zachowa\u0107, zauwa\u017cysz, \u017ce nasza moc przetwarzania werbalnego jest znacznie s\u0142absza ni\u017c moc przetwarzania wzrokowego. To samo dotyczy pami\u0119ci. Graficzna reprezentacja informacji jest zazwyczaj o wiele mniej ulotna. Sformu\u0142owanie prostej pary pytanie-odpowied\u017a zwykle zajmuje du\u017co mniej czasu ni\u017c znalezienie lub stworzenie zgrabnej ilustracji graficznej. Dlatego prawdopodobnie zawsze b\u0119dziesz musia\u0142 wywa\u017ca\u0107 koszty i zyski p\u0142yn\u0105ce z u\u017cycia grafiki w swoim materiale do nauki. Dobrze dobrane obrazy znacz\u0105co skr\u00f3c\u0105 czas nauki w takich dziedzinach jak anatomia, geografia, geometria, chemia, historia i wiele innych. Si\u0142a obraz\u00f3w t\u0142umaczy, dlaczego koncepcja map my\u015bli Tony&#8217;ego Buzana jest tak popularna. Mapa my\u015bli to abstrakcyjny obraz, w kt\u00f3rym po\u0142\u0105czenia mi\u0119dzy jego elementami odzwierciedlaj\u0105 logiczne powi\u0105zania mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi poj\u0119ciami.<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><tbody><tr><td><strong><strong>Mniej korzystne sformu\u0142owanie<\/strong><\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Jaki kraj afryka\u0144ski le\u017cy mi\u0119dzy Keni\u0105, Zambi\u0105 a Mozambikiem? O: Tanzania<\/td><\/tr><tr><td><strong>Dobrze sformu\u0142owana wiedza \u2013 proste cloze deletion<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Jaki kraj afryka\u0144ski zaznaczono na bia\u0142o na mapie?<br><br><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"250\" height=\"244\" class=\"wp-image-52983\" style=\"width: 250px;\" src=\"https:\/\/www.supermemo.com\/wp-content\/uploads\/tanzania-1.gif\" alt=\"afryka\"><br>O: Tanzania<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>7) Stosuj&nbsp;techniki mnemotechniczne<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Techniki mnemotechniczne to r\u00f3\u017cnorodne metody u\u0142atwiaj\u0105ce zapami\u0119tywanie. Bywaj\u0105 zaskakuj\u0105co skuteczne. Dla wi\u0119kszo\u015bci uczni\u00f3w obraz dziesi\u0119ciolatka zapami\u0119tuj\u0105cego sekwencj\u0119 50 kart do gry graniczy z odkryciem m\u0142odego geniusza. Tym wi\u0119kszym zaskoczeniem jest odkrycie, jak \u0142atwo mo\u017cna nauczy\u0107 si\u0119 technik, kt\u00f3re to umo\u017cliwiaj\u0105, przy odrobinie treningu. Techniki te s\u0105 dost\u0119pne dla ka\u017cdego i nie wymagaj\u0105 \u017cadnych specjalnych umiej\u0119tno\u015bci! Zanim uwierzysz, \u017ce opanowanie takich technik da Ci wieczne rozwi\u0105zanie problemu zapominania, uwa\u017caj: prawdziwym w\u0105skim gard\u0142em na drodze do trwa\u0142ych i u\u017cytecznych wspomnie\u0144 nie jest szybkie zapami\u0119tywanie wiedzy! To rzeczywi\u015bcie \u0142atwiejsza cz\u0119\u015b\u0107. W\u0105skie gard\u0142o tkwi w utrzymaniu wspomnie\u0144 przez miesi\u0105ce, lata czy ca\u0142e \u017cycie! Aby to osi\u0105gn\u0105\u0107, potrzebujesz&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.supermemo.com\">SuperMemo<\/a>&nbsp;oraz przestrzegania 20 zasad przedstawionych w tym artykule. Napisano dziesi\u0105tki ksi\u0105\u017cek o technikach mnemotechnicznych. Prawdopodobnie te napisane przez Tony&#8217;ego Buzana s\u0105 najbardziej popularne i cenione. Mo\u017cesz poszuka\u0107 w sieci takich hase\u0142 jak:&nbsp;<em>mapy my\u015bli, listy ko\u0142k\u00f3w (peg lists)<\/em>,&nbsp;<em>techniki mnemotechniczne<\/em>&nbsp;itd. Do\u015bwiadczenie pokazuje, \u017ce przy odrobinie treningu \u015bwiadome stosowanie technik mnemotechnicznych b\u0119dzie potrzebne jedynie w 1\u20135% Twoich element\u00f3w. Z czasem korzystanie z technik mnemotechnicznych stanie si\u0119 automatyczne!<br>Przyk\u0142adowa mapa my\u015bli:<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"778\" height=\"471\" src=\"https:\/\/www.supermemo.com\/wp-content\/uploads\/mindmap.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-34119\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">(mapa my\u015bli&nbsp;<em>Six Steps&nbsp;<\/em>wygenerowana w programie&nbsp;<a href=\"http:\/\/www.mindman.com\/\" rel=\"nofollow\">Mind Manager 3.5<\/a>, zaimportowana do SuperMemo 2004, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Johna Englanda,&nbsp;<small>TeamLink Australia)<\/small><\/figcaption><\/figure>\n\n<ol start=\"8\" class=\"wp-block-list\">\n<li><\/li>\n<\/ol>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>8) Graphic deletion&nbsp;jest tak samo dobre jak cloze deletion<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Graphic deletion dzia\u0142a jak&nbsp;cloze deletion, ale zamiast brakuj\u0105cej frazy wykorzystuje brakuj\u0105cy fragment obrazu. Na przyk\u0142ad ucz\u0105c si\u0119 anatomii, mo\u017cesz przedstawi\u0107 z\u0142o\u017con\u0105 ilustracj\u0119. Brakowa\u0142oby w niej tylko niewielkiego fragmentu. Zadaniem ucznia jest nazwanie brakuj\u0105cego obszaru. Ta sama ilustracja mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 do sformu\u0142owania 10\u201320 element\u00f3w! Ka\u017cdy element mo\u017ce dotyczy\u0107 innego podelementu obrazu. Graphic deletion \u015bwietnie sprawdza si\u0119 w nauce geografii! Przyk\u0142adowe graphic deletion:<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"822\" height=\"500\" src=\"https:\/\/www.supermemo.com\/wp-content\/uploads\/element.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-34134\"\/><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table><tbody><tr><td><strong>SuperMemo 2000\/2002<\/strong><\/td><td><strong>SuperMemo 99<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Oto jak szybko wygenerowa\u0107 graphic deletion, korzystaj\u0105c z obrazu ze schowka:<br><br>1. Naci\u015bnij&nbsp;<em>Shift+Ins<\/em>, aby wklei\u0107 obraz do SuperMemo<br><br>2. Naci\u015bnij&nbsp;<em>Ctrl+Shift+M<\/em>&nbsp;i wybierz szablon&nbsp;<em>Occlusion&nbsp;<\/em>, aby zastosowa\u0107 szablon graphic deletion<br><br>3. Tylko w SuperMemo 2000: wybierz&nbsp;<em>Ctrl+Shift+F2<\/em>, aby na\u0142o\u017cy\u0107 i od\u0142\u0105czy\u0107 szablon&nbsp;<em>Occlusion<\/em><br><br>4. Wype\u0142nij pola i umie\u015b\u0107 prostok\u0105t przes\u0142aniaj\u0105cy tak, by zakrywa\u0142 odpowiedni fragment obrazu (u\u017cyj dwukrotnie&nbsp;<em>Alt+klik<\/em>, aby ustawi\u0107 prostok\u0105t w trybie przeci\u0105gania)<\/td><td>W SuperMemo 99 potrzeba kilku dodatkowych krok\u00f3w:<br><br>1. Utw\u00f3rz element zawieraj\u0105cy nast\u0119puj\u0105ce komponenty:<br>&#8211; tekst pytania: Jak nazywa si\u0119 obszar zakryty czerwonym prostok\u0105tem?<br>&#8211; pusty tekst odpowiedzi (kliknij Answer w menu komponentu)<br>&#8211; Twoj\u0105 ilustracj\u0119 (u\u017cyj Import file w menu komponentu obrazu)<br>&#8211; komponent czerwonego prostok\u0105ta (wybierz kolor czerwony za pomoc\u0105 Color w menu komponentu prostok\u0105ta)<br>2. Wybierz Duplicate w menu elementu (np. naciskaj\u0105c Ctrl+Alt+U)<br>3. Kliknij dwukrotnie Ctrl+klik na komponencie prostok\u0105ta, aby ustawi\u0107 go w trybie przeci\u0105gania<br>4. Przeci\u0105gnij i zmie\u0144 rozmiar czerwonego prostok\u0105ta, aby zakry\u0142 interesuj\u0105cy Ci\u0119 obszar<br>5. Wpisz odpowied\u017a w polu odpowiedzi<br>6. Naci\u015bnij PgUp, aby wr\u00f3ci\u0107 do oryginalnego elementu utworzonego w kroku 1<br>7. Przejd\u017a do kroku 2, aby wygenerowa\u0107 kolejne graphic deletion<br><br>Zauwa\u017c, \u017ce m\u00f3g\u0142by\u015b te\u017c namalowa\u0107 przes\u0142aniaj\u0105ce prostok\u0105ty lub ko\u0142a bezpo\u015brednio na oryginalnym obrazie, ale znacznie zwi\u0119kszy\u0142oby to rozmiar Twojej kolekcji. Powy\u017csza metoda zapewnia wielokrotne wykorzystanie tego samego obrazu we wszystkich elementach tego samego szablonu. Na przyk\u0142ad kolekcja Brain Anatomy dost\u0119pna w &gt;SuperMemo Library oraz na p\u0142ycie SuperMemo MegaMix CD-ROM wykorzystuje w\u0142a\u015bnie t\u0119 technik\u0119<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><figcaption class=\"wp-element-caption\">Bardziej szczeg\u00f3\u0142owy przepis na tworzenie test\u00f3w typu occlusion przedstawiono w:&nbsp;Flow of knowledge<\/figcaption><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>9) Unikaj zbior\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Set\" rel=\"nofollow\">Zbi\u00f3r<\/a>&nbsp;to kolekcja obiekt\u00f3w. Na przyk\u0142ad zbiorem owoc\u00f3w mog\u0105 by\u0107 jab\u0142ko, gruszka i brzoskwinia. Klasycznym przyk\u0142adem elementu trudnego do nauczenia si\u0119 jest element, kt\u00f3ry prosi o wymienienie wszystkich element\u00f3w zbioru. Na przyk\u0142ad:&nbsp;<em>Jakie kraje nale\u017c\u0105 do Unii Europejskiej?<\/em>&nbsp;Powiniene\u015b unika\u0107 takich element\u00f3w, kiedy tylko to mo\u017cliwe, ze wzgl\u0119du na wysoki koszt utrzymania w pami\u0119ci wiedzy opartej na zbiorach. Je\u015bli zbiory s\u0105 absolutnie niezb\u0119dne, zawsze staraj si\u0119 przekszta\u0142ca\u0107 je w&nbsp;wyliczenia. Wyliczenia to uporz\u0105dkowane listy element\u00f3w (na przyk\u0142ad alfabetyczna lista pa\u0144stw UE). Wyliczenia r\u00f3wnie\u017c s\u0105 trudne do zapami\u0119tania i nale\u017cy ich unika\u0107. Jednak wielk\u0105 zalet\u0105 wylicze\u0144 w por\u00f3wnaniu ze zbiorami jest to, \u017ce s\u0105 uporz\u0105dkowane i zmuszaj\u0105 m\u00f3zg do wymieniania ich zawsze w tej samej kolejno\u015bci. Uporz\u0105dkowana lista kraj\u00f3w zawiera wi\u0119cej informacji ni\u017c zbi\u00f3r kraj\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna wymieni\u0107 w dowolnej kolejno\u015bci. Paradoksalnie, mimo \u017ce zawieraj\u0105 wi\u0119cej informacji, wyliczenia \u0142atwiej zapami\u0119ta\u0107. Pow\u00f3d om\u00f3wiono wcze\u015bniej w kontek\u015bcie&nbsp;zasady minimalnej informacji:&nbsp;<strong>zawsze powiniene\u015b d\u0105\u017cy\u0107 do tego, by Tw\u00f3j m\u00f3zg pracowa\u0142 dok\u0142adnie tak samo przy ka\u017cdej powt\u00f3rce<\/strong>. W przypadku zbior\u00f3w wymienianie element\u00f3w w zmiennej kolejno\u015bci przy ka\u017cdej powt\u00f3rce ma katastrofalny wp\u0142yw na pami\u0119\u0107. Niemal niemo\u017cliwe jest zapami\u0119tanie zbior\u00f3w licz\u0105cych wi\u0119cej ni\u017c pi\u0119\u0107 element\u00f3w bez u\u017cycia technik mnemotechnicznych, wyliczania, grupowania itd. Mimo to cz\u0119sto odniesiesz sukces dzi\u0119ki pod\u015bwiadomie opanowanym technikom, kt\u00f3re pomagaj\u0105 obej\u015b\u0107 ten problem. Te techniki jednak zbyt cz\u0119sto zawodz\u0105. Z tego powodu:&nbsp;<strong>unikaj zbior\u00f3w!&nbsp;<\/strong>Je\u015bli naprawd\u0119 ich potrzebujesz, przekszta\u0142\u0107 je w wyliczenia i skorzystaj z&nbsp;technik radzenia sobie z wyliczeniami<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table><tbody><tr><td><strong>\u0179le sformu\u0142owana wiedza \u2013 zbiory s\u0105 niedopuszczalne!<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P:&nbsp;Jakie kraje nale\u017ca\u0142y do Unii Europejskiej&nbsp;(2002)?<br>O: Austria, Belgia, Dania, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia, Szwecja, Wielka Brytania i W\u0142ochy.<\/td><\/tr><tr><td><strong><strong>Dobrze sformu\u0142owana wiedza \u2013 przekszta\u0142cenie zbioru w sensowne wyliczenie<\/strong><\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Kt\u00f3ry kraj zorganizowa\u0142 spotkanie w sprawie utworzenia Europejskiej Wsp\u00f3lnoty Obronnej w 1951 roku?<br>O: Francja<br>P: Kt\u00f3re kraje opr\u00f3cz Francji do\u0142\u0105czy\u0142y do Europejskiej Wsp\u00f3lnoty W\u0119gla i Stali w 1952 roku?<br>O: Niemcy, W\u0142ochy i kraje Beneluksu<br>P: Jakie kraje tworz\u0105 Beneluks?<br>O: Belgia, Luksemburg i Holandia<br>P: Czyjemu cz\u0142onkostwu sprzeciwia\u0142 si\u0119 Charles de Gaulle w latach 60.?<br>O: Wielkiej Brytanii<br>P: Kt\u00f3re kraje do\u0142\u0105czy\u0142y do EWG razem z Wielk\u0105 Brytani\u0105 w 1973 roku?<br>O: Irlandia i Dania<br>P: Kt\u00f3ry kraj do\u0142\u0105czy\u0142 do EWG w 1981 roku?<br>O: Grecja<br>P: Kt\u00f3re kraje do\u0142\u0105czy\u0142y do EWG w 1986 roku?<br>O: Hiszpania i Portugalia<br>P: Kt\u00f3re kraje do\u0142\u0105czy\u0142y do UE w 1995 roku?<br>O: Austria, Szwecja i Finlandia<br>P: Jaki by\u0142 historyczny przebieg rozszerzania cz\u0142onkostwa Unii Europejskiej?<br>O: (1) Francja oraz (2) Niemcy, W\u0142ochy i Beneluks, (3) Wielka Brytania i (4) Irlandia i Dania, (5) Grecja, (6) Hiszpania i Portugalia oraz (7) Austria, Szwecja i Finlandia<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119, \u017ce w powy\u017cszym przyk\u0142adzie przekszta\u0142cili\u015bmy 15-elementowy zbi\u00f3r w 9 element\u00f3w, z kt\u00f3rych pi\u0119\u0107 to zbiory 2\u20133-elementowe, a jeden to sze\u015bcioelementowe wyliczenie. Wprowad\u017a to do swojego SuperMemo i przekonaj si\u0119, jak \u0142atwo mo\u017cna wygenerowa\u0107 list\u0119 cz\u0142onk\u00f3w Unii Europejskiej, korzystaj\u0105c z osi czasu jej historii! Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119 na sztuczki zastosowane wobec Francji i Wielkiej Brytanii. Do\u0142\u0105czy\u0142y one do Unii w towarzystwie innych kraj\u00f3w, ale zosta\u0142y wymienione jako osobne elementy, aby upro\u015bci\u0107 proces nauki. Zauwa\u017c te\u017c, \u017ce suma informacji zawartych w tym dobrze sformu\u0142owanym podej\u015bciu jest znacznie wi\u0119ksza ni\u017c w oryginalnym zbiorze. A wi\u0119c opr\u00f3cz prostoty zyskali\u015bmy jeszcze troch\u0119 u\u017cytecznej wiedzy. Wszystkie poszczeg\u00f3lne elementy skutecznie spe\u0142niaj\u0105&nbsp;zasad\u0119 minimalnej informacji! Mo\u017cesz p\u00f3j\u015b\u0107 dalej, pr\u00f3buj\u0105c rozbi\u0107 zbi\u00f3r Niemcy-W\u0142ochy-Beneluks albo stosuj\u0105c techniki mnemotechniczne do zapami\u0119tania ko\u0144cowego siedmioelementowego wyliczenia (czyli ostatniego z powy\u017cszych pyta\u0144). Powiniene\u015b jednak podejmowa\u0107 takie kroki tylko wtedy, gdy masz problem z utrzymaniem proponowanego zbioru w pami\u0119ci.<br><\/p>\n\n<ol start=\"10\" class=\"wp-block-list\">\n<li><\/li>\n<\/ol>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>10) Unikaj wylicze\u0144<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wyliczenia s\u0105 kolejnym przyk\u0142adem klasycznych element\u00f3w trudnych do nauczenia si\u0119. Nadal s\u0105 jednak du\u017co bardziej akceptowalne ni\u017c zbiory. Unikaj wylicze\u0144, kiedy tylko mo\u017cesz. Je\u015bli nie da si\u0119 ich unikn\u0105\u0107, rad\u017a sobie z nimi za pomoc\u0105&nbsp;cloze deletion&nbsp;(najlepiej zachodz\u0105cych na siebie). Nauka alfabetu mo\u017ce by\u0107 dobrym przyk\u0142adem zachodz\u0105cego na siebie cloze deletion:<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table><tbody><tr><td><strong>Element trudny do nauczenia si\u0119<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Jaka jest kolejno\u015b\u0107 liter w alfabecie?<br>O: abcdefghijklmnopqrstuvwxyz<\/td><\/tr><tr><td><strong>Elementy \u0142atwe do nauczenia si\u0119<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Od jakich trzech liter zaczyna si\u0119 alfabet?<br>O: ABCP: Uzupe\u0142nij brakuj\u0105ce litery alfabetu A &#8230; &#8230; &#8230; E<br>O: B, C, D<br>P: Uzupe\u0142nij brakuj\u0105ce litery alfabetu B &#8230; &#8230; &#8230; F<br>O: C, D, E<br>P: Uzupe\u0142nij brakuj\u0105ce litery alfabetu C &#8230; &#8230; &#8230; G<br>O: D, E, F<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Powy\u017csze elementy znacznie przyspiesz\u0105 nauk\u0119 alfabetu. Najwi\u0119ksz\u0105 zalet\u0105 tego podej\u015bcia jest to, \u017ce jest ono \u0142atwiejsze z przyczyn psychologicznych: ucze\u0144 nie musi przerywa\u0107 powt\u00f3rek, by wyrecytowa\u0107 ca\u0142\u0105 sekwencj\u0119, i mo\u017ce skupi\u0107 si\u0119 jedynie na ma\u0142ym fragmencie materia\u0142u. Mimo to zaleca si\u0119, aby po zrobieniu powt\u00f3rki wyrecytowa\u0142&nbsp;<strong>ca\u0142y<\/strong>&nbsp;alfabet. Jednak gdy wszystkie poszczeg\u00f3lne elementy s\u0105 ju\u017c dobrze zapami\u0119tane, recytowanie ca\u0142o\u015bci powinno by\u0107 przyjemn\u0105 i szybk\u0105 czynno\u015bci\u0105, niewywo\u0142uj\u0105c\u0105 wi\u0119kszej frustracji.<br>Zastosowane powy\u017cej cloze deletion to zachodz\u0105ce na siebie cloze deletion, tzn. te same fragmenty wyliczenia s\u0105 utrwalane w pami\u0119ci za pomoc\u0105 r\u00f3\u017cnych element\u00f3w (na przyk\u0142ad sekwencja C-D b\u0119dzie potrzebna do przypomnienia sobie drugiego i trzeciego elementu). Ta redundancja nie jest sprzeczna z&nbsp;zasad\u0105 minimalnej informacji, poniewa\u017c&nbsp;<strong>dodatkowa informacja jest dodawana w dodatkowych elementach<\/strong>.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z wyliczeniami mo\u017cesz te\u017c radzi\u0107 sobie za pomoc\u0105 grupowania, tak jak w przypadku zbior\u00f3w (zobacz przyk\u0142ad z Uni\u0105 Europejsk\u0105), ale cloze deletion powinno by\u0107 prostsze i w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w powinno wystarczy\u0107.<br>Nauka wierszy jest przyk\u0142adem nauki wylicze\u0144 (wszystkie s\u0142owa i zdania musz\u0105 by\u0107 wypowiedziane w z g\u00f3ry okre\u015blonej kolejno\u015bci); jednak dzi\u0119ki silnym powi\u0105zaniom semantycznym, rymowi i rytmowi, cz\u0119sto mo\u017cna skutecznie zapami\u0119ta\u0107 wiersz bez u\u017cycia cloze deletion i bez frustracji wynikaj\u0105cej z wielokrotnego zapominania drobnych fragment\u00f3w. Jednak gdy tylko zauwa\u017cysz, \u017ce gubisz si\u0119 w swoim wierszu, powiniene\u015b roz\u0142o\u017cy\u0107 go na cz\u0119\u015bci za pomoc\u0105 cloze deletion, aby zapewni\u0107 sobie szybk\u0105, \u0142atw\u0105, skuteczn\u0105 i przyjemn\u0105 nauk\u0119<br><\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table><tbody><tr><td><strong>Wiersz, kt\u00f3ry trudno zapami\u0119ta\u0107<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Uznanie nale\u017cy si\u0119 &#8230; (<a href=\"http:\/\/www.dropbears.com\/b\/broughsbooks\/qtroosevelt.htm\" rel=\"nofollow\">Teddy Roosevelt<\/a>)<br>A: Uznanie nale\u017cy si\u0119 cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry rzeczywi\u015bcie jest na arenie, kt\u00f3rego twarz jest umazana kurzem i potem; cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry zna wielki entuzjazm i wielkie po\u015bwi\u0119cenie, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ca si\u0119 s\u0142usznej sprawie, kt\u00f3ry na ko\u0144cu zna triumf wielkich osi\u0105gni\u0119\u0107, aby jego miejsce nigdy nie by\u0142o w\u015br\u00f3d tych zimnych i nie\u015bmia\u0142ych dusz, kt\u00f3re nie znaj\u0105 ani zwyci\u0119stwa, ani pora\u017cki<\/td><\/tr><tr><td><strong>Wiersz podzielony na \u0142atwe elementy<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Uznanie nale\u017cy si\u0119 &#8230; (<a href=\"http:\/\/www.dropbears.com\/b\/broughsbooks\/qtroosevelt.htm\" rel=\"nofollow\">Teddy Roosevelt<\/a>)<br>A: cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry faktycznie jest na arenie<br>P: Uznanie nale\u017cy si\u0119 cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry faktycznie jest na arenie\u2026<br>A: kt\u00f3rego twarz jest umazana kurzem i potem (cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry zna wielki entuzjazm)<br>P: kt\u00f3rego twarz jest umazana kurzem i potem\u2026 (Uznanie nale\u017cy si\u0119)<br>A: cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry zna wielki entuzjazm i wielkie po\u015bwi\u0119cenie (kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ca si\u0119 szczytnej sprawie)<br>P: cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry zna wielki entuzjazm i wielkie po\u015bwi\u0119cenie\u2026 (Uznanie nale\u017cy si\u0119)<br>A: kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ca si\u0119 szczytnej sprawie (kt\u00f3ry w ko\u0144cu zna triumf wielkiego osi\u0105gni\u0119cia)<br>P: kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ca si\u0119 szczytnej sprawie\u2026 (Uznanie nale\u017cy si\u0119)<br>A: kt\u00f3ry w ko\u0144cu zna triumf wielkiego osi\u0105gni\u0119cia (tak, \u017ce jego miejsce nigdy nie b\u0119dzie) itd., itd.<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Czy to wszystko brzmi sztucznie? Owszem! Ale nie dowiesz si\u0119, jak skuteczne jest to podej\u015bcie, dop\u00f3ki sam go nie wypr\u00f3bujesz!<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>11) <strong>Zwalczaj&nbsp;interferencj\u0119<\/strong><\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ucz\u0105c si\u0119 rzeczy podobnych do siebie, cz\u0119sto je mylisz. Na przyk\u0142ad mo\u017cesz mie\u0107 problem z rozr\u00f3\u017cnieniem znacze\u0144 s\u0142\u00f3w&nbsp;<em>historic&nbsp;<\/em>i&nbsp;<em>historical<\/em>. B\u0119dzie to jeszcze bardziej widoczne, je\u015bli zapami\u0119tujesz du\u017co liczb, np. optymalne dawki lek\u00f3w w farmakoterapii. Je\u015bli znajomo\u015b\u0107 jednego elementu utrudnia zapami\u0119tanie innego elementu, mamy do czynienia z&nbsp;<strong>interferencj\u0105 pami\u0119ciow\u0105<\/strong>. Cz\u0119sto mo\u017cesz pami\u0119ta\u0107 dany element przez lata, uzyskuj\u0105c same doskona\u0142e oceny, a\u017c do momentu, gdy&#8230; zapami\u0119tasz inny element, przez kt\u00f3ry zapami\u0119tanie obu staje si\u0119 niemal niemo\u017cliwe! Na przyk\u0142ad je\u015bli uczysz si\u0119 geografii i zapami\u0119tasz, \u017ce krajem le\u017c\u0105cym mi\u0119dzy Wenezuel\u0105, Surinamem a Brazyli\u0105 jest Gujana, prawdopodobnie z \u0142atwo\u015bci\u0105 zapami\u0119tasz ten fakt na lata, robi\u0105c zaledwie kilka powt\u00f3rek. Jednak gdy dodasz podobne elementy pytaj\u0105ce o po\u0142o\u017cenie wszystkich tych kraj\u00f3w, a tak\u017ce Gujany Francuskiej i Kolumbii, nagle zauwa\u017cysz siln\u0105 interferencj\u0119 pami\u0119ciow\u0105 i mo\u017cesz do\u015bwiadczy\u0107 niespodziewanego zapominania. M\u00f3wi\u0105c pro\u015bciej: zaczniesz myli\u0107, co jest czym.<br>Interferencja jest prawdopodobnie pojedyncz\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 przyczyn\u0105 zapominania w kolekcjach do\u015bwiadczonych u\u017cytkownik\u00f3w SuperMemo. Nigdy nie mo\u017cna by\u0107 pewnym, kiedy uderzy, a jedyn\u0105 szczeln\u0105 procedur\u0105 obronn\u0105 jest&nbsp;<strong>wykrywanie i eliminowanie<\/strong>. Innymi s\u0142owy, w wielu przypadkach przewidzenie interferencji w momencie formu\u0142owania wiedzy mo\u017ce by\u0107 niemo\u017cliwe. Interferencja mo\u017ce te\u017c wyst\u0105pi\u0107 mi\u0119dzy odlegle powi\u0105zanymi elementami, jak Gujana, Guyard i Guyenne, a tak\u017ce Gujana, kajman i &#8230; aspiryna. U Ciebie i u Twojego kolegi mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 inaczej. Bardzo trudno to przewidzie\u0107. Mimo to powiniene\u015b zrobi\u0107 wszystko, co mo\u017cliwe, aby zapobiec interferencji, zanim zbierze swoje \u017cniwo. Dzi\u0119ki temu Tw\u00f3j proces nauki b\u0119dzie mniej stresuj\u0105cy i bardziej zno\u015bny psychicznie. Oto kilka wskaz\u00f3wek:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>formu\u0142uj elementy tak jednoznacznie, jak to mo\u017cliwe<\/li>\n\n\n\n<li>trzymaj si\u0119&nbsp;zasady minimalnej informacji&nbsp;(wiele z pozosta\u0142ych zasad w tym tek\u015bcie opiera si\u0119 na unikaniu interferencji!)<\/li>\n\n\n\n<li>eliminuj interferencj\u0119, gdy tylko j\u0105 zauwa\u017cysz, tzn. zanim stanie si\u0119 Twoj\u0105 obsesj\u0105 (np. gdy tylko zobaczysz s\u0142owo&nbsp;<strong><em>inept<\/em><\/strong>&nbsp;my\u015blisz: \u201e<em>znam znaczenia s\u0142\u00f3w&nbsp;<strong>inept<\/strong>&nbsp;i&nbsp;<strong>inapt<\/strong>, ale nigdy nie b\u0119d\u0119 wiedzie\u0107, kt\u00f3re jest kt\u00f3re!\u201d<\/em>)<\/li>\n\n\n\n<li>w SuperMemo korzystaj z&nbsp;<strong>View&nbsp;:&nbsp;Other browsers :&nbsp;Leeches<\/strong>&nbsp;(<em>Shift+F3<\/em>), aby regularnie przegl\u0105da\u0107 i&nbsp;<strong>eliminowa\u0107&nbsp;<\/strong>najtrudniejsze elementy (tzw. pijawki)<\/li>\n\n\n\n<li>czytaj wi\u0119cej:&nbsp;Interferencja pami\u0119ciowa<\/li>\n<\/ul>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>12) Optymalizuj sformu\u0142owania<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sformu\u0142owanie Twoich element\u00f3w musi by\u0107 zoptymalizowane, aby w minimalnym czasie zapali\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwa \u017car\u00f3wka w Twoim m\u00f3zgu. Zmniejszy to liczb\u0119 b\u0142\u0119d\u00f3w, zwi\u0119kszy precyzj\u0119, skr\u00f3ci czas reakcji i u\u0142atwi koncentracj\u0119. <\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table><tbody><tr><td><strong><strong>Mniej optymalny element: zbyt rozwlek\u0142e cloze deletion<\/strong><\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Aldus wynalaz\u0142 desktop publishing w 1985 roku za pomoc\u0105 PageMakera. Aldus mia\u0142 niewielk\u0105 konkurencj\u0119 przez wiele lat, wi\u0119c zaniecha\u0142 ulepsze\u0144. Wtedy firma z Denver o nazwie &#8230; wyprzedzi\u0142a go. PageMaker, obecnie nale\u017c\u0105cy do Adobe, pozostaje na drugim miejscu<br>O: Quark<\/td><\/tr><tr><td><strong>Lepszy element: mniej s\u0142\u00f3w przyspieszy nauk\u0119<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Aldus wynalaz\u0142 desktop publishing w 1985 roku za pomoc\u0105 PageMakera, ale zaniecha\u0142 ulepsze\u0144. Wtedy &#8230; wyprzedzi\u0142 go (PageMaker pozostaje na drugim miejscu)<br>O: Quark<br><strong>Albo lepiej:<\/strong><br>P: Aldus wynalaz\u0142 desktop publishing za pomoc\u0105 PageMakera, ale zaniecha\u0142 ulepsze\u0144. Wkr\u00f3tce wyprzedzi\u0142 go &#8230;<br>O: Quark<br><strong>Albo lepiej:<\/strong><br>P: PageMaker zaniecha\u0142 ulepsze\u0144 i zosta\u0142 wyprzedzony przez &#8230;<br>O: Quark<br><strong>Albo lepiej:<\/strong><br>P: PageMaker straci\u0142 pole na rzecz &#8230;<br>O: Quark<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119, \u017ce utrata tre\u015bci informacyjnej w tym elemencie jest bez znaczenia. Podczas powt\u00f3rki masz zapami\u0119ta\u0107 tylko nazw\u0119:&nbsp;<em>Quark<\/em>. Nie powiniene\u015b liczy\u0107 na to, \u017ce dodatkowe informacje o w\u0142asno\u015bci PageMakera i roku jego powstania jako\u015b przy okazji utrwal\u0105 si\u0119 w Twojej pami\u0119ci. Powiniene\u015b zdecydowa\u0107, czy pozosta\u0142e informacje s\u0105 dla Ciebie wa\u017cne, a je\u015bli tak, zapisa\u0107 je w osobnych elementach (by\u0107 mo\u017ce wykorzystuj\u0105c ponownie powy\u017cszy tekst, stosuj\u0105c ponownie cloze deletion i optymalizuj\u0105c sformu\u0142owanie w nowy spos\u00f3b). W przeciwnym razie zb\u0119dna informacja jedynie spowolni Tw\u00f3j proces nauki!<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>13) Odwo\u0142uj si\u0119 do innych wspomnie\u0144<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Odwo\u0142ywanie si\u0119 do innych wspomnie\u0144 mo\u017ce umie\u015bci\u0107 Tw\u00f3j element w lepszym kontek\u015bcie, upro\u015bci\u0107 sformu\u0142owanie i zmniejszy\u0107 interferencj\u0119. W poni\u017cszym przyk\u0142adzie u\u017cycie s\u0142\u00f3w&nbsp;<em>humble<\/em>&nbsp;(pokorny) i&nbsp;<em>supplicant<\/em>&nbsp;(b\u0142agalny) pomaga uczniowi skupi\u0107 si\u0119 na s\u0142owie&nbsp;<em>shamelessly<\/em>&nbsp;(bezwstydnie) i tym samym utrwali\u0107 w\u0142a\u015bciwe znaczenie. Lepsze skupienie pomaga eliminowa\u0107 interferencj\u0119. Po drugie, u\u017cycie s\u0142\u00f3w&nbsp;<em>humble<\/em>&nbsp;i&nbsp;<em>supplicant<\/em>&nbsp;pozwala unikn\u0105\u0107 interferencji s\u0142owa&nbsp;<em>cringing&nbsp;<\/em>z nimi samymi. Wreszcie, proponowane sformu\u0142owanie jest kr\u00f3tsze i bardziej precyzyjne. Oczywi\u015bcie zasady&nbsp;od podstaw do szczeg\u00f3\u0142\u00f3w&nbsp;oraz&nbsp;nie ucz si\u0119 tego, czego nie rozumiesz&nbsp;wymagaj\u0105, aby s\u0142owa&nbsp;<em>humble<\/em>&nbsp;i&nbsp;<em>supplicant<\/em>&nbsp;zosta\u0142y nauczone wcze\u015bniej (lub przynajmniej w tym samym czasie)<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table><tbody><tr><td><strong>Element podatny na siln\u0105 interferencj\u0119<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Q: derog: adj: shamelessly conscious of one&#8217;s failings and asking in a begging way<br>A: cringing<\/td><\/tr><tr><td><strong>Element wykorzystuj\u0105cy interferuj\u0105ce wspomnienia do wzmocnienia w\u0142a\u015bciwego znaczenia<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Q: derog: adj: shamelessly humble and supplicant<br>A: cringing<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>14) Personalizuj i podawaj przyk\u0142ady<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednym z najskuteczniejszych sposob\u00f3w wzmacniania wspomnie\u0144 jest powi\u0105zanie ich z Twoim \u017cyciem osobistym. W poni\u017cszym przyk\u0142adzie zaoszcz\u0119dzisz czas, je\u015bli u\u017cyjesz osobistego odniesienia zamiast pr\u00f3bowa\u0107 namalowa\u0107 obraz, kt\u00f3ry trafnie zilustrowa\u0142by pytanie<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table><tbody><tr><td><strong>Element podatny na siln\u0105 interferencj\u0119<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Q: What is the name of a soft bed without arms or back?<br>A: divan<\/td><\/tr><tr><td><strong>Element wykorzystuj\u0105cy interferuj\u0105ce wspomnienia do wzmocnienia w\u0142a\u015bciwego znaczenia<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Q: What is the name of a soft bed without arms or back? (like the one at Robert&#8217;s parents)<br>A: divan<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>Je\u015bli dok\u0142adnie pami\u0119tasz, jaki rodzaj mi\u0119kkiego \u0142\u00f3\u017cka znajduje si\u0119 w mieszkaniu rodzic\u00f3w Roberta, zaoszcz\u0119dzisz czas, nie musz\u0105c dok\u0142adnie zag\u0142\u0119bia\u0107 si\u0119 w semantyk\u0119 definicji i\/lub szuka\u0107 odpowiedniej ilustracji graficznej dla danego mebla. Spersonalizowane przyk\u0142ady s\u0105 bardzo odporne na&nbsp;interferencj\u0119&nbsp;i mog\u0105 znacz\u0105co skr\u00f3ci\u0107 czas Twojej nauki<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>15) Wykorzystuj stany emocjonalne<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u015bli potrafisz zilustrowa\u0107 swoje elementy przyk\u0142adami, kt\u00f3re s\u0105 \u017cywe, a nawet szokuj\u0105ce, prawdopodobnie u\u0142atwisz sobie przypominanie (o ile nie nadu\u017cywasz tych samych narz\u0119dzi i nie padniesz ofiar\u0105 interferencji!). Twoje elementy mog\u0105 przybra\u0107 dziwaczn\u0105 form\u0119, ale dop\u00f3ki s\u0105 tworzone na Tw\u00f3j prywatny u\u017cytek, cel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki. Wykorzystuj obiekty, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 bardzo konkretne i silne emocje: mi\u0142o\u015b\u0107, seks, wojn\u0119, zmar\u0142ego krewnego, obiekt Twojego zauroczenia, takie postacie jak Linda Tripp czy Nelson Mandela itd. Powszechnie wiadomo, \u017ce stany emocjonalne mog\u0105 u\u0142atwia\u0107 przypominanie; powiniene\u015b jednak upewni\u0107 si\u0119, \u017ce nie zostaniesz pozbawiony tych emocjonalnych wskaz\u00f3wek w chwili, gdy b\u0119dziesz musia\u0142 przypomnie\u0107 sobie dany fakt w realnej sytuacji \u017cyciowej<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table><tbody><tr><td><strong>Trudniejszy element<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Q: a light and joking conversation<br>A: banter<\/td><\/tr><tr><td><strong>\u0141atwiejszy element<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Q: a light and joking conversation (e.g. Mandela and de Klerk in 1992)<br>A: banter<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>Je\u015bli masz \u017cywe i pozytywne wspomnienia zwi\u0105zane ze spotkaniami Nelsona Mandeli i F.W. de Klerka, prawdopodobnie szybko uchwycisz znaczenie definicji s\u0142owa banter. Bez przyk\u0142adu m\u00f3g\u0142by\u015b zmaga\u0107 si\u0119 z interferencj\u0105 s\u0142\u00f3w takich jak&nbsp;<em>badinage&nbsp;<\/em>czy nawet&nbsp;<em>chat<\/em>. W tym przyk\u0142adzie nie ma ryzyka nieistotnego stanu emocjonalnego, poniewa\u017c ten stan pomaga zdefiniowa\u0107 semantyk\u0119 poznawanego poj\u0119cia! Dobrze przemy\u015blany przyk\u0142ad mo\u017ce wielokrotnie skr\u00f3ci\u0107 czas Twojej nauki! Odnotowa\u0142em przypadki, w kt\u00f3rych element bez przyk\u0142adu by\u0142 zapominany 20 razy w ci\u0105gu roku, podczas gdy ten sam element z subtelnym przyk\u0142adem zwalczaj\u0105cym interferencj\u0119 nie zosta\u0142 zapomniany ani razu w dziesi\u0119ciu powt\u00f3rkach roz\u0142o\u017conych na pi\u0119\u0107 lat. Odpowiada to w przybli\u017ceniu&nbsp;<strong>25-krotnej oszcz\u0119dno\u015bci czasu w okresie 20 lat<\/strong>! Takie przyk\u0142ady nie s\u0105 rzadko\u015bci\u0105! Najskuteczniej radz\u0105 sobie z nimi wszystkie poprzednie zasady nakierowane na&nbsp;prostot\u0119&nbsp;i przeciw&nbsp;interferencji<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>16) Wskaz\u00f3wki kontekstowe&nbsp;upraszczaj\u0105 sformu\u0142owania<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mo\u017cesz korzysta\u0107 z&nbsp;kategorii&nbsp;w&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.supermemo.com\/en\">SuperMemo 2000\/2002<\/a>, nadawa\u0107 r\u00f3\u017cnym ga\u0142\u0119ziom wiedzy inny wygl\u0105d (inny&nbsp;szablon), stosowa\u0107 etykiety odniesie\u0144 (<em>Tytu\u0142, Autor, Data<\/em>&nbsp;itd.) i wyra\u017anie oznacza\u0107 podkategorie (np. ci\u0105gami takimi jak&nbsp;<em>chem<\/em>&nbsp;dla&nbsp;<em>chemii<\/em>,&nbsp;<em>mat<\/em>&nbsp;dla&nbsp;<em>matematyki<\/em>&nbsp;itd.). Pomo\u017ce Ci to upro\u015bci\u0107 sformu\u0142owania Twoich element\u00f3w, poniewa\u017c zostaniesz zwolniony z konieczno\u015bci precyzowania kontekstu pytania. W poni\u017cszym przyk\u0142adzie dobrze zdefiniowany przedrostek&nbsp;<em>biochem:&nbsp;<\/em>oszcz\u0119dza Ci mn\u00f3stwo pisania i czytania, jednocze\u015bnie zapewniaj\u0105c, \u017ce nie pomylisz skr\u00f3tu GRE z Graduate Record Examination. Zwr\u00f3\u0107 uwag\u0119, \u017ce w zalecanym przypadku przetwarzasz element, zaczynaj\u0105c od etykiety&nbsp;<em>biochem<\/em>, kt\u00f3ra od razu ustawia Tw\u00f3j m\u00f3zg we w\u0142a\u015bciwym kontek\u015bcie. Przetwarzaj\u0105c mniej optymalny przypadek, stracisz cenne milisekundy na przeb\u0142y\u015bni\u0119cie standardowego znaczenia GRE i &#8230; co gorsza &#8230; roz\u015bwietlisz niew\u0142a\u015bciwe obszary m\u00f3zgu, kt\u00f3re teraz mog\u0105 by\u0107 podatne na interferencj\u0119!<br><\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table><tbody><tr><td><strong>Rozwlek\u0142y element mo\u017ce powodowa\u0107 przypadkowe luki pami\u0119ciowe przez interferencj\u0119<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: Co oznacza skr\u00f3t GRE w biochemii?<br>O: element odpowiedzi na glukokortykoidy (glucocorticoid response element)<\/td><\/tr><tr><td><strong>Elementy oznaczone kontekstem zwi\u0119kszaj\u0105 skuteczno\u015b\u0107<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>P: biochem: GRE<br>O: element odpowiedzi na glukokortykoidy<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>17) Redundancja&nbsp;nie jest sprzeczna z zasad\u0105 minimalnej informacji<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Redundancja<\/strong>, m\u00f3wi\u0105c prosto, to wi\u0119cej informacji, ni\u017c to konieczne, albo informacja zduplikowana itp. Redundancja nie musi by\u0107 sprzeczna z&nbsp;zasad\u0105 minimalnej informacji&nbsp;i mo\u017ce by\u0107 nawet mile widziana. Problem redundancji jest zbyt szeroki jak na ten kr\u00f3tki tekst. Oto kilka przyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 jedynie zilustrowa\u0107, \u017ce&nbsp;<em>zasady minimalnej informacji<\/em>&nbsp;nie nale\u017cy rozumie\u0107 jako&nbsp;<em>minimalnej liczby znak\u00f3w lub bit\u00f3w w Twoich kolekcjach czy nawet elementach<\/em>:<\/p>\n\n<ul id=\"block-7dea242e-6ce5-4331-8f91-6a847729a574\" class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>podej\u015bcie bierne i czynne<\/strong>: ucz\u0105c si\u0119 j\u0119zyka obcego, np. esperanto, cz\u0119sto b\u0119dziesz budowa\u0107 pary s\u0142\u00f3w, takie jak&nbsp;<em>phone-telefono, language-lingvo, hope-esperanto&nbsp;<\/em>itd. Te pary wymagaj\u0105 czynnego przypomnienia sobie obcego s\u0142owa. Czynne przypomnienie nie gwarantuje jednak biernego rozpoznania i mo\u017cesz zawie\u015b\u0107 przy&nbsp;<em>telefono-phone, lingvo-language&nbsp;<\/em>czy&nbsp;<em>esperanto-hope<\/em>. Dodanie nowych element\u00f3w z zamienionymi miejscami pytaniem i odpowiedzi\u0105 mo\u017ce w pewnych przypadkach by\u0107 redundantne, ale nie jest sprzeczne z zasad\u0105 minimalnej informacji! Twoje elementy nadal s\u0105 tak proste, jak to mo\u017cliwe. Po prostu masz ich wi\u0119cej. W&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.supermemo.com\/en\">SuperMemo 2000\/2002<\/a>&nbsp;mo\u017cesz szybko wygenerowa\u0107 elementy z zamienionymi parami s\u0142\u00f3w za pomoc\u0105&nbsp;<strong>Duplicate&nbsp;<\/strong>(<em>Ctrl+Alt+D<\/em>) i&nbsp;<strong>Swap&nbsp;<\/strong>(<em>Ctrl+Shift+S<\/em>)<\/li>\n\n\n\n<li><strong>wskaz\u00f3wki rozumowania<\/strong>: cz\u0119sto b\u0119dziesz chcia\u0142 wzmocni\u0107 swoj\u0105 zdolno\u015b\u0107 rozumowania, pytaj\u0105c o rozwi\u0105zanie problemu. Zamiast po prostu&nbsp;<em>zapami\u0119ta\u0107<\/em>&nbsp;odpowied\u017a, chcia\u0142by\u015b szybko przej\u015b\u0107 przez kroki rozumowania (np. rozwi\u0105za\u0107 proste r\u00f3wnanie matematyczne) i&nbsp;<em>wygenerowa\u0107<\/em>&nbsp;odpowied\u017a. W takim przypadku podanie w odpowiedzi wskaz\u00f3wki dotycz\u0105cej krok\u00f3w rozumowania pos\u0142u\u017cy jedynie temu, by\u015b zawsze pod\u0105\u017ca\u0142 w\u0142a\u015bciw\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 podczas powt\u00f3rek<\/li>\n\n\n\n<li><strong>kroki wyprowadzenia<\/strong>: w bardziej z\u0142o\u017conych problemach do rozwi\u0105zania zawsze zdecydowanie zaleca si\u0119 zapami\u0119tanie poszczeg\u00f3lnych krok\u00f3w wyprowadzenia (np. przy rozwi\u0105zywaniu z\u0142o\u017conych problem\u00f3w matematycznych). To nie jest kucie na pami\u0119\u0107! To zapewnienie, \u017ce m\u00f3zg zawsze mo\u017ce pod\u0105\u017ca\u0107 najszybsz\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 podczas rozwi\u0105zywania problemu. Wi\u0119cej o wzmacnianiu kreatywno\u015bci i inteligencji przeczytasz w:&nbsp;\u0179r\u00f3d\u0142a geniuszu i kreatywno\u015bci, a bardziej szczeg\u00f3\u0142owo w:&nbsp;Wnioskowanie, rozumowanie i inteligencja<\/li>\n\n\n\n<li><strong>wielokrotna reprezentacja semantyczna<\/strong>: bardzo cz\u0119sto t\u0119 sam\u0105 wiedz\u0119 mo\u017cna przedstawi\u0107 i rozpatrywa\u0107 z r\u00f3\u017cnych perspektyw. Zapami\u0119tywanie r\u00f3\u017cnych reprezentacji tego samego faktu lub regu\u0142y jest zalecane w przypadkach, gdy dane wspomnienie ma dla Ciebie du\u017c\u0105 warto\u015b\u0107. Zwi\u0119kszy to oczekiwany wska\u017anik przypominania (ponad warto\u015b\u0107 okre\u015blon\u0105 przez&nbsp;wska\u017anik zapominania)!<\/li>\n\n\n\n<li><strong>elastyczna powt\u00f3rka<\/strong>: je\u015bli na to samo pytanie istnieje wiele poprawnych odpowiedzi, upewnij si\u0119, \u017ce Twoja reprezentacja umo\u017cliwia rozpoznanie r\u00f3wnowa\u017cno\u015bci i nagradza Ci\u0119 dobr\u0105 ocen\u0105 za podanie tylko jednej z r\u00f3wnowa\u017cnych opcji. Na przyk\u0142ad, ucz\u0105c si\u0119 j\u0119zyka, rzadko ma sens uczenie si\u0119 wszystkich synonim\u00f3w spe\u0142niaj\u0105cych definicj\u0119 danego poj\u0119cia. Bardziej adekwatne jest uznanie pojedynczego synonimu za wystarczaj\u0105c\u0105 odpowied\u017a (np.&nbsp;<em>plama zrobiona przez rozlany atrament<\/em>&nbsp;=&nbsp;<em>blot\/blob\/blotch<\/em>)<\/li>\n\n\n\n<li>wi\u0119cej<\/li>\n<\/ul>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>18) Podawaj&nbsp;\u017ar\u00f3d\u0142a<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Poza dobrze sprawdzon\u0105 i udowodnion\u0105 wiedz\u0105 (tak\u0105 jak&nbsp;<em>2+2=4<\/em>), zdecydowanie zaleca si\u0119 do\u0142\u0105czanie \u017ar\u00f3de\u0142, z kt\u00f3rych zaczerpn\u0105\u0142e\u015b swoj\u0105 wiedz\u0119. W realnych sytuacjach \u017cyciowych Twoja wiedza b\u0119dzie cz\u0119sto kwestionowana. \u0179r\u00f3d\u0142a mog\u0105 przyj\u015b\u0107 Ci wtedy z pomoc\u0105. Zauwa\u017cysz te\u017c, \u017ce fakty i liczby r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od \u017ar\u00f3d\u0142a. Mo\u017cesz by\u0107 naprawd\u0119 zaskoczony, jak lekkomy\u015blnie renomowane agencje informacyjne publikuj\u0105 dane drastycznie r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 od innych, r\u00f3wnie renomowanych \u017ar\u00f3de\u0142. Bez SuperMemo te rozbie\u017cno\u015bci s\u0105 cz\u0119sto trudne do zauwa\u017cenia: zanim natrafisz na nowy fakt, stary jest zwykle dawno zapomniany. Dysponuj\u0105c podanymi \u017ar\u00f3d\u0142ami, b\u0119dziesz m\u00f3g\u0142 podejmowa\u0107 bardziej \u015bwiadome decyzje co do tego, kt\u00f3re informacje s\u0105 bardziej wiarygodne. Pomocne mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c dodawanie etykiet wiarygodno\u015bci (np.&nbsp;<em>Uwaga!, Inne \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 inaczej!<\/em>&nbsp;itd.). \u0179r\u00f3d\u0142a powinny towarzyszy\u0107 Twoim elementom, ale nie powinny by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 poznawanej wiedzy (chyba \u017ce kluczowe jest dla Ciebie przypomnienie sobie \u017ar\u00f3d\u0142a na ka\u017cde \u017c\u0105danie).<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>19) Stosuj&nbsp;datowanie<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wiedza mo\u017ce by\u0107 wzgl\u0119dnie stabilna (podstawy matematyki, anatomia, taksonomia, geografia fizyczna itd.) albo wysoce zmienna (wska\u017aniki ekonomiczne, wiedza z zakresu nowych technologii, statystyki osobiste itd.). Wa\u017cne jest, aby opatrywa\u0107 swoje elementy dat\u0105 lub innymi znacznikami wskazuj\u0105cymi stopie\u0144 ich dezaktualizacji. W przypadku danych statystycznych mo\u017cesz opatrzy\u0107 je rokiem, w kt\u00f3rym zosta\u0142y zebrane. Ucz\u0105c si\u0119 obs\u0142ugi aplikacji, wystarczy oznaczy\u0107 element wersj\u0105 oprogramowania. Gdy pojawi\u0105 si\u0119 nowsze dane, mo\u017cesz zaktualizowa\u0107 swoje elementy. Niestety w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w b\u0119dziesz musia\u0142 ponownie zapami\u0119ta\u0107 wiedz\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 zdezaktualizowa\u0142a. Datowanie jest przydatne przy edytowaniu i weryfikowaniu Twojej wiedzy; rzadko jednak b\u0119dziesz chcia\u0142 zapami\u0119ta\u0107 samo datowanie. Je\u015bli chcesz pami\u0119ta\u0107 zmiany danej wielko\u015bci w czasie (np. warto\u015bci PKB na przestrzeni lat), samo datowanie staje si\u0119 poznawan\u0105 wiedz\u0105.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>20) Ustalaj priorytety<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zawsze b\u0119dziesz mie\u0107 do czynienia ze znacznie wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015bci\u0105 wiedzy, ni\u017c jeste\u015b w stanie opanowa\u0107. Dlatego ustalanie priorytet\u00f3w jest kluczowe dla budowania wysokiej jako\u015bci wiedzy w d\u0142ugim okresie. Spos\u00f3b, w jaki ustalasz priorytety, wp\u0142ynie na to, jak Twoja wiedza si\u0119 uk\u0142ada. Wp\u0142ynie to r\u00f3wnie\u017c na szybko\u015b\u0107 nauki (zob. np.&nbsp;ucz si\u0119 najpierw podstaw). Istnieje wiele etap\u00f3w, na kt\u00f3rych zachodzi ustalanie priorytet\u00f3w; tylko nieliczne dotycz\u0105 reprezentacji wiedzy, ale wszystkie s\u0105 wa\u017cne:<\/p>\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Priorytetyzowanie \u017ar\u00f3de\u0142&nbsp;<\/strong>\u2013 zawsze b\u0119dziesz mie\u0107 do dyspozycji szereg \u017ar\u00f3de\u0142 swojej wiedzy. Je\u015bli jeste\u015b jeszcze w wieku szkolnym czy studenckim, b\u0119d\u0105 to najprawdopodobniej ksi\u0105\u017cki i notatki dotycz\u0105ce r\u00f3\u017cnych przedmiot\u00f3w. W innym wypadku prawdopodobnie b\u0119dziesz bardziej polega\u0107 na czasopismach, internecie, telewizji, gazetach, encyklopediach, s\u0142ownikach itd. Zawsze warto by\u0107 \u015bwiadomym, jaka jest optymalna proporcja czasu po\u015bwi\u0119canego tym r\u00f3\u017cnorodnym \u017ar\u00f3d\u0142om. W miar\u0119 post\u0119p\u00f3w w nauce szybko wykszta\u0142cisz sobie dobre wyczucie, kt\u00f3re obszary nauki przynosz\u0105 lepsze efekty i kt\u00f3re warto rozszerzy\u0107 kosztem innych<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Wydobywanie wiedzy&nbsp;<\/strong>\u2013 je\u015bli nie zdajesz w\u0142a\u015bnie wa\u017cnego egzaminu, niemal nigdy nie ma sensu zapami\u0119tywanie ca\u0142ych ksi\u0105\u017cek czy ca\u0142ych artyku\u0142\u00f3w. Musisz wydoby\u0107 te fragmenty, kt\u00f3re najprawdopodobniej wp\u0142yn\u0105 na jako\u015b\u0107 Twojej wiedzy. Mo\u017cesz to zrobi\u0107, (1) zaznaczaj\u0105c akapity w ksi\u0105\u017cce lub czasopi\u015bmie, (2) wklejaj\u0105c odpowiednie strony internetowe do SuperMemo, (3) wklejaj\u0105c odpowiednie fragmenty do SuperMemo, (4) wpisuj\u0105c fakty i liczby bezpo\u015brednio do notatek SuperMemo itd. Potrzebujesz troch\u0119 do\u015bwiadczenia, zanim b\u0119dziesz w stanie dok\u0142adnie oceni\u0107, ile wiedzy rzeczywi\u015bcie jeste\u015b w stanie przenie\u015b\u0107 do swojego m\u00f3zgu i jaki stopie\u0144 szczeg\u00f3\u0142owo\u015bci jeste\u015b w stanie realnie opanowa\u0107. Najlepszym sposobem na priorytetyzowanie przep\u0142ywu wiedzy do Twojej pami\u0119ci jest korzystanie z narz\u0119dzi do&nbsp;czytania inkrementalnego<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Przenoszenie wiedzy do SuperMemo&nbsp;<\/strong>\u2013 mo\u017cesz pr\u00f3bowa\u0107 trzyma\u0107 si\u0119 20 zasad formu\u0142owania wiedzy ju\u017c w momencie wprowadzania materia\u0142u do SuperMemo. Mo\u017cesz te\u017c dos\u0142ownie przenie\u015b\u0107 swoje notatki lub zaimportowa\u0107 ca\u0142e pliki, a p\u00f3\u017aniej skorzysta\u0107 z mechanizm\u00f3w udost\u0119pnianych przez SuperMemo, aby okre\u015bli\u0107 kolejno\u015b\u0107 przetwarzania zaimportowanego materia\u0142u. Prawdopodobnie najlepszym kryterium wyboru mi\u0119dzy formu\u0142owaniem a zwyk\u0142ym importowaniem jest czas potrzebny na dok\u0142adne sformu\u0142owanie danego elementu lub element\u00f3w. Je\u015bli sformu\u0142owanie wymaga wi\u0119cej wiedzy, wi\u0119cej czasu, por\u00f3wnania z innymi \u017ar\u00f3d\u0142ami itd., mo\u017cesz po prostu zaimportowa\u0107 materia\u0142. Je\u015bli natomiast uwa\u017casz, \u017ce sformu\u0142owanie dok\u0142adnego elementu to kwestia sekund, sformu\u0142uj go<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Formu\u0142owanie element\u00f3w&nbsp;<\/strong>\u2013 upewnij si\u0119, \u017ce wyja\u015bniaj\u0105ce lub opcjonalne sk\u0142adniki odpowiedzi s\u0105 umieszczone w nawiasach, tak aby Twoja uwaga skupia\u0142a si\u0119 na najwa\u017cniejszej cz\u0119\u015bci elementu. Fragmenty w nawiasach mo\u017cna przeczyta\u0107 po powt\u00f3rce, aby wzmocni\u0107 wspomnienie w jego kontek\u015bcie<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Korzystanie ze wska\u017anika zapominania&nbsp;<\/strong>\u2013 mo\u017cesz u\u017cy\u0107&nbsp;wska\u017anika zapominania, aby priorytetyzowa\u0107 oczekuj\u0105ce elementy. Kolejno\u015b\u0107 powt\u00f3rek b\u0119dzie naturalnie ustalana przez SuperMemo; mo\u017cesz jednak za\u017c\u0105da\u0107 wy\u017cszego poziomu retencji dla element\u00f3w wa\u017cniejszych i ni\u017cszego poziomu retencji dla element\u00f3w o ni\u017cszym priorytecie<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Nauka&nbsp;<\/strong>\u2013 proces ustalania priorytet\u00f3w nie ko\u0144czy si\u0119 wraz z rozpocz\u0119ciem powt\u00f3rek. Oto narz\u0119dzia, kt\u00f3rych mo\u017cesz u\u017cy\u0107, aby dalej ustala\u0107 priorytety w trakcie trwania procesu nauki:\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Remember&nbsp;<\/strong>(<em>Ctrl+M<\/em>) \u2013 ponownie zapami\u0119taj elementy o wysokim priorytecie, kt\u00f3re si\u0119 zmieni\u0142y lub s\u0105 niezwykle wa\u017cne dla Twojej wiedzy w danym momencie. Wybieraj\u0105c&nbsp;<em>Ctrl+M<\/em>, b\u0119dziesz m\u00f3g\u0142 okre\u015bli\u0107 nast\u0119pny odst\u0119p dla aktualnie przegl\u0105danego elementu (jego licznik powt\u00f3rek zostanie wyzerowany). Zaleca si\u0119, aby\u015b zawsze ponownie zapami\u0119tywa\u0142 elementy, kt\u00f3rych tre\u015b\u0107 znacz\u0105co si\u0119 zmieni\u0142a<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Reschedule&nbsp;<\/strong>(<em>Ctrl+J<\/em>) \u2013 r\u0119cznie zaplanuj dat\u0119 nast\u0119pnej powt\u00f3rki<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Execute repetition<\/strong>&nbsp;(<em>Ctrl+Shift+R<\/em>) \u2013 r\u0119cznie wykonaj powt\u00f3rk\u0119 nawet przed jej terminem (np. przy przegl\u0105dzie szczeg\u00f3lnie wa\u017cnego materia\u0142u)<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Forget<\/strong>&nbsp;(<em>Ctrl+R<\/em>) \u2013 usu\u0144 bie\u017c\u0105cy element z procesu nauki i umie\u015b\u0107 go na ko\u0144cu&nbsp;kolejki oczekuj\u0105cych<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Dismiss&nbsp;<\/strong>(<em>Ctrl+D<\/em>)<strong>&nbsp;<\/strong>\u2013 ca\u0142kowicie zignoruj bie\u017c\u0105cy element w procesie nauki<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Delete&nbsp;<\/strong>(<em>Ctrl+Shift+Del<\/em>) \u2013 usu\u0144 bie\u017c\u0105cy element ze swojej kolekcji<\/li>\n\n\n\n<li>Zmie\u0144 wska\u017anik zapominania zapami\u0119tanych element\u00f3w lub zmie\u0144 numer porz\u0105dkowy element\u00f3w oczekuj\u0105cych (<em>Ctrl+Shift+P<\/em>)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ol>\n\n<p class=\"has-medium-font-size wp-block-paragraph\"><strong>Podsumowanie<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oto ponownie dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy. Zauwa\u017cysz, \u017ce pierwsze 16 zasad kr\u0119ci si\u0119 wok\u00f3\u0142 upraszczania wspomnie\u0144! Niekt\u00f3re zasady mocno si\u0119 na siebie nak\u0142adaj\u0105. Na przyk\u0142ad: nie ucz si\u0119, je\u015bli nie rozumiesz to forma stosowania zasady minimalnej informacji, kt\u00f3ra z kolei jest sposobem na upraszczanie rzeczy:<\/p>\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Nie ucz si\u0119, je\u015bli nie rozumiesz<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ucz si\u0119, zanim zaczniesz zapami\u0119tywa\u0107&nbsp;<\/strong>\u2013 zbuduj obraz ca\u0142o\u015bci, zanim roz\u0142o\u017cysz j\u0105 na proste elementy w SuperMemo. Je\u015bli w ca\u0142o\u015bci wida\u0107 dziury, przejrzyj j\u0105 jeszcze raz!<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Buduj na podstawach&nbsp;<\/strong>\u2013 nigdy nie skacz obiema nogami w z\u0142o\u017cony podr\u0119cznik, bo mo\u017cesz nigdy nie dotrze\u0107 do ko\u0144ca. Dobrze zapami\u0119tane podstawy pomog\u0105 reszcie wiedzy \u0142atwo si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Trzymaj si\u0119 zasady minimalnej informacji<\/strong>&nbsp;\u2013 je\u015bli wci\u0105\u017c zapominasz dany element, spr\u00f3buj uczyni\u0107 go tak prostym, jak to mo\u017cliwe. Je\u015bli to nie pomaga, zajrzyj do pozosta\u0142ych zasad (cloze deletion, grafika, techniki mnemotechniczne, przekszta\u0142canie zbior\u00f3w w wyliczenia itd.)<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Cloze deletion jest proste i skuteczne&nbsp;<\/strong>\u2013 uzupe\u0142nianie usuni\u0119tego s\u0142owa lub frazy to nie tylko skuteczny spos\u00f3b nauki. Przede wszystkim znacznie przyspiesza formu\u0142owanie wiedzy i jest gor\u0105co polecane pocz\u0105tkuj\u0105cym<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Korzystaj z obraz\u00f3w&nbsp;<\/strong>\u2013 jeden obraz wart jest tysi\u0105ca s\u0142\u00f3w<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Stosuj techniki mnemotechniczne&nbsp;<\/strong>\u2013 przeczytaj o listach ko\u0142k\u00f3w (peg lists) i mapach my\u015bli. Zapoznaj si\u0119 z ksi\u0105\u017ckami Tony&#8217;ego Buzana. Naucz si\u0119 przekszta\u0142ca\u0107 wspomnienia w zabawne obrazy. Nie b\u0119dziesz mie\u0107 problem\u00f3w z numerami telefon\u00f3w i skomplikowanymi liczbami<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Graphic deletion jest tak samo dobre jak cloze deletion&nbsp;<\/strong>\u2013 zas\u0142anianie fragment\u00f3w obrazu \u015bwietnie sprawdza si\u0119 w nauce anatomii, geografii i nie tylko<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Unikaj zbior\u00f3w&nbsp;<\/strong>\u2013 wi\u0119ksze zbiory s\u0105 praktycznie niemo\u017cliwe do zapami\u0119tania, chyba \u017ce przekszta\u0142cisz je w wyliczenia!<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Unikaj wylicze\u0144&nbsp;<\/strong>\u2013 wyliczenia r\u00f3wnie\u017c s\u0105 trudne do zapami\u0119tania, ale mo\u017cna sobie z nimi poradzi\u0107 za pomoc\u0105 cloze deletion<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Zwalczaj interferencj\u0119&nbsp;<\/strong>\u2013 nawet najprostsze elementy mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 zupe\u0142nie niemo\u017cliwe do opanowania, je\u015bli s\u0105 podobne do innych element\u00f3w. Korzystaj z przyk\u0142ad\u00f3w, wskaz\u00f3wek kontekstowych, \u017cywych ilustracji, odwo\u0142uj si\u0119 do emocji i do swojego \u017cycia osobistego<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Optymalizuj sformu\u0142owania&nbsp;<\/strong>\u2013 podobnie jak upraszczasz r\u00f3wnania matematyczne, mo\u017cesz sprowadzi\u0107 z\u0142o\u017cone zdania do zgrabnych, zwi\u0119z\u0142ych i przyjemnych sentencji<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Odwo\u0142uj si\u0119 do innych wspomnie\u0144&nbsp;<\/strong>\u2013 budowanie wspomnie\u0144 na innych wspomnieniach tworzy sp\u00f3jn\u0105 i szczeln\u0105 struktur\u0119, kt\u00f3r\u0105 zapominanie rzadziej zdo\u0142a naruszy\u0107. Buduj na podstawach i wykorzystuj zaplanowan\u0105 redundancj\u0119, aby wype\u0142ni\u0107 luki<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Personalizuj i podawaj przyk\u0142ady&nbsp;<\/strong>\u2013 personalizacja mo\u017ce by\u0107 najskuteczniejszym sposobem budowania na innych wspomnieniach. Twoje \u017cycie osobiste to kopalnia fakt\u00f3w i wydarze\u0144, do kt\u00f3rych mo\u017cesz si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107. Dop\u00f3ki budujesz kolekcj\u0119 dla siebie, hojnie korzystaj z personalizacji, by budowa\u0107 na dobrze utrwalonych wspomnieniach<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Wykorzystuj stany emocjonalne&nbsp;<\/strong>\u2013 emocje s\u0105 powi\u0105zane ze wspomnieniami. Je\u015bli uczysz si\u0119 jakiego\u015b faktu w stanie smutku, \u0142atwiej przypomnisz go sobie, gdy b\u0119dziesz smutny. Niekt\u00f3re wspomnienia mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 emocje i pomaga\u0107 Ci wykorzysta\u0107 t\u0119 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 m\u00f3zgu w zapami\u0119tywaniu<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Wskaz\u00f3wki kontekstowe upraszczaj\u0105 sformu\u0142owania&nbsp;<\/strong>\u2013 podawanie kontekstu to spos\u00f3b na upraszczanie wspomnie\u0144, budowanie na wcze\u015bniejszej wiedzy i unikanie interferencji<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Redundancja nie jest sprzeczna z zasad\u0105 minimalnej informacji&nbsp;<\/strong>\u2013 niekt\u00f3re formy redundancji s\u0105 mile widziane. Zapami\u0119tywanie tego samego faktu widzianego z r\u00f3\u017cnych perspektyw nie szkodzi zbytnio. Podej\u015bcie bierne i czynne jest szczeg\u00f3lnie praktyczne w nauce par s\u0142\u00f3w. Zapami\u0119tywanie krok\u00f3w wyprowadzenia przy rozwi\u0105zywaniu problem\u00f3w to spos\u00f3b na wzmocnienie Twoich zdolno\u015bci intelektualnych!<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Podawaj \u017ar\u00f3d\u0142a&nbsp;<\/strong>\u2013 \u017ar\u00f3d\u0142a pomagaj\u0105 zarz\u0105dza\u0107 procesem nauki, aktualizowa\u0107 swoj\u0105 wiedz\u0119 oraz ocenia\u0107 jej wiarygodno\u015b\u0107 czy znaczenie<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Stosuj datowanie&nbsp;<\/strong>\u2013 datowanie jest przydatne dla zmiennej wiedzy, kt\u00f3ra ulega zmianom w czasie<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ustalaj priorytety<\/strong>\u00a0\u2013 skuteczna nauka to przede wszystkim ustalanie priorytet\u00f3w. W\u00a0<em>czytaniu\u00a0inkrementalnym<\/em>\u00a0mo\u017cesz zacz\u0105\u0107 od \u017ale sformu\u0142owanej wiedzy i poprawia\u0107 jej kszta\u0142t w miar\u0119 post\u0119p\u00f3w w nauce (proporcjonalnie do kosztu nieodpowiedniego sformu\u0142owania). Je\u015bli zajdzie taka potrzeba, mo\u017cesz ponownie przejrze\u0107 fragmenty wiedzy, podzieli\u0107 je na cz\u0119\u015bci, przeformu\u0142owa\u0107, zmieni\u0107 priorytety lub usun\u0105\u0107. <br><\/li>\n<\/ol>\n<\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ten artyku\u0142 pomo\u017ce Ci pokona\u0107 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych trudno\u015bci, przed jakimi staniesz, pr\u00f3buj\u0105c przyspieszy\u0107 nauk\u0119: formu\u0142owanie wiedzy","protected":false},"author":18,"featured_media":29149,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[201,113],"tags":[713,907,712],"class_list":["post-161730","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-metoda","category-nauka-z-supermemo","tag-kursy-jezykowe","tag-metoda-supermemo","tag-nauka-jezykow"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.9 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Efektywna nauka: dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy - SuperMemo<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Ten artyku\u0142 pomo\u017ce Ci pokona\u0107 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych trudno\u015bci, przed jakimi staniesz, pr\u00f3buj\u0105c przyspieszy\u0107 nauk\u0119: formu\u0142owanie wiedzy\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Efektywna nauka: dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy - SuperMemo\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ten artyku\u0142 pomo\u017ce Ci pokona\u0107 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych trudno\u015bci, przed jakimi staniesz, pr\u00f3buj\u0105c przyspieszy\u0107 nauk\u0119: formu\u0142owanie wiedzy\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"SuperMemo\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"1999-12-06T07:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-07-17T09:56:18+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.supermemo.com\/wp-content\/uploads\/Projekt-bez-tytulu-2.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Andrzej\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Andrzej\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"30 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy\"},\"author\":{\"name\":\"Andrzej\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl#\\\/schema\\\/person\\\/a1de6c3b77a010a138d252790bb7394f\"},\"headline\":\"Efektywna nauka: dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy\",\"datePublished\":\"1999-12-06T07:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-17T09:56:18+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy\"},\"wordCount\":8199,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Projekt-bez-tytulu-2.jpg\",\"keywords\":[\"kursy j\u0119zykowe\",\"metoda SuperMemo\",\"nauka j\u0119zyk\u00f3w\"],\"articleSection\":[\"Metoda\",\"Nauka z SuperMemo\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy\",\"name\":\"Efektywna nauka: dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy - SuperMemo\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Projekt-bez-tytulu-2.jpg\",\"datePublished\":\"1999-12-06T07:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-17T09:56:18+00:00\",\"description\":\"Ten artyku\u0142 pomo\u017ce Ci pokona\u0107 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych trudno\u015bci, przed jakimi staniesz, pr\u00f3buj\u0105c przyspieszy\u0107 nauk\u0119: formu\u0142owanie wiedzy\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Projekt-bez-tytulu-2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Projekt-bez-tytulu-2.jpg\",\"width\":1920,\"height\":1080,\"caption\":\"language learning flashcards\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"SuperMemo\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Nauka z SuperMemo\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/kategoria\\\/nauka-z-supermemo\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Metoda\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\\\/blog\\\/kategoria\\\/nauka-z-supermemo\\\/metoda\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":4,\"name\":\"Efektywna nauka: dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\",\"name\":\"SuperMemo\",\"description\":\"SuperMemo\u00ae - skuteczna nauka j\u0119zyk\u00f3w online.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl#organization\",\"name\":\"SuperMemo World\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/supermemo_logo696x696.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/supermemo_logo696x696.png\",\"width\":696,\"height\":696,\"caption\":\"SuperMemo World\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.supermemo.com\\\/pl#\\\/schema\\\/person\\\/a1de6c3b77a010a138d252790bb7394f\",\"name\":\"Andrzej\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/10299c1c20660d3a1796714150eac1657c495981dbd7769e3283ae81076e9491?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/10299c1c20660d3a1796714150eac1657c495981dbd7769e3283ae81076e9491?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/10299c1c20660d3a1796714150eac1657c495981dbd7769e3283ae81076e9491?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Andrzej\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Efektywna nauka: dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy - SuperMemo","description":"Ten artyku\u0142 pomo\u017ce Ci pokona\u0107 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych trudno\u015bci, przed jakimi staniesz, pr\u00f3buj\u0105c przyspieszy\u0107 nauk\u0119: formu\u0142owanie wiedzy","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Efektywna nauka: dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy - SuperMemo","og_description":"Ten artyku\u0142 pomo\u017ce Ci pokona\u0107 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych trudno\u015bci, przed jakimi staniesz, pr\u00f3buj\u0105c przyspieszy\u0107 nauk\u0119: formu\u0142owanie wiedzy","og_url":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy","og_site_name":"SuperMemo","article_published_time":"1999-12-06T07:00:00+00:00","article_modified_time":"2026-07-17T09:56:18+00:00","og_image":[{"width":1920,"height":1080,"url":"https:\/\/www.supermemo.com\/wp-content\/uploads\/Projekt-bez-tytulu-2.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Andrzej","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Andrzej","Szacowany czas czytania":"30 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy"},"author":{"name":"Andrzej","@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl#\/schema\/person\/a1de6c3b77a010a138d252790bb7394f"},"headline":"Efektywna nauka: dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy","datePublished":"1999-12-06T07:00:00+00:00","dateModified":"2026-07-17T09:56:18+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy"},"wordCount":8199,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.supermemo.com\/wp-content\/uploads\/Projekt-bez-tytulu-2.jpg","keywords":["kursy j\u0119zykowe","metoda SuperMemo","nauka j\u0119zyk\u00f3w"],"articleSection":["Metoda","Nauka z SuperMemo"],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy","url":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy","name":"Efektywna nauka: dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy - SuperMemo","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.supermemo.com\/wp-content\/uploads\/Projekt-bez-tytulu-2.jpg","datePublished":"1999-12-06T07:00:00+00:00","dateModified":"2026-07-17T09:56:18+00:00","description":"Ten artyku\u0142 pomo\u017ce Ci pokona\u0107 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych trudno\u015bci, przed jakimi staniesz, pr\u00f3buj\u0105c przyspieszy\u0107 nauk\u0119: formu\u0142owanie wiedzy","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#primaryimage","url":"https:\/\/www.supermemo.com\/wp-content\/uploads\/Projekt-bez-tytulu-2.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.supermemo.com\/wp-content\/uploads\/Projekt-bez-tytulu-2.jpg","width":1920,"height":1080,"caption":"language learning flashcards"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/efektywna-nauka-dwadziescia-zasad-formulowania-wiedzy#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"SuperMemo","item":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Nauka z SuperMemo","item":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/kategoria\/nauka-z-supermemo"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Metoda","item":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/blog\/kategoria\/nauka-z-supermemo\/metoda"},{"@type":"ListItem","position":4,"name":"Efektywna nauka: dwadzie\u015bcia zasad formu\u0142owania wiedzy"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl#website","url":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl","name":"SuperMemo","description":"SuperMemo\u00ae - skuteczna nauka j\u0119zyk\u00f3w online.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl#organization","name":"SuperMemo World","url":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.supermemo.com\/wp-content\/uploads\/supermemo_logo696x696.png","contentUrl":"https:\/\/www.supermemo.com\/wp-content\/uploads\/supermemo_logo696x696.png","width":696,"height":696,"caption":"SuperMemo World"},"image":{"@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl#\/schema\/person\/a1de6c3b77a010a138d252790bb7394f","name":"Andrzej","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/10299c1c20660d3a1796714150eac1657c495981dbd7769e3283ae81076e9491?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/10299c1c20660d3a1796714150eac1657c495981dbd7769e3283ae81076e9491?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/10299c1c20660d3a1796714150eac1657c495981dbd7769e3283ae81076e9491?s=96&d=mm&r=g","caption":"Andrzej"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/161730","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=161730"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/161730\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":161743,"href":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/161730\/revisions\/161743"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29149"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=161730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=161730"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.supermemo.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=161730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}